TAM-projectbesluit Natura 2000 Fortmond-Duursche Waarden

Motivering

Hoofdstuk 1 Inleiding

1.1 Aanleiding

Natura 2000 is een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden. In deze Natura 2000-gebieden worden bepaalde dieren, planten en hun natuurlijke leefomgeving beschermd om de biodiversiteit (soortenrijkdom) te behouden.

Dit projectbesluit gaat over een deel van Natura 2000-gebied 'Rijntakken', gelegen op Fortmond, langs de IJssel, globaal tussen de kernen Olst en Wijhe.

In het Beheerplan (2018) voor Natura 2000 gebied 'Rijntakken' zijn de instandhoudingsdoelen uitgewerkt in tijd en ruimte met een belangrijke uitbreidingsopgave van de kerngebieden. In het eerste beheerplanperiode 2019 t/m 2025 is met een maatregelenpakket ingezet op het behoud, voorkomen van verslechtering en waar mogelijk uitbreiding van de te beschermen habitattypen en vogelrichtlijnsoorten.

Provincie Overijssel heeft Natuur en Milieu Overijssel (hierna NMO) als bestuurlijk trekker aangesteld voor het realiseren van de Natura 2000-ontwikkelopgave deelgebied IJsseluiterwaarden, dat onderdeel is van het Natura 2000-gebied Rijntakken. Dit projectbesluit gaat over project Fortmond-Duursche Waarden binnen het deelgebied IJsseluiterwaarden.

Om ervoor te zorgen dat het planologisch mogelijk is om de voorgestelde maatregelen fysiek uit te voeren én dat eenmaal uitgevoerde maatregelen planologisch worden beschermd, is het nodig om een nieuw planologisch besluit te nemen voor de betreffende gronden. In dit geval neemt de provincie hiervoor dit projectbesluit.

1.2 Provinciale bevoegdheden

Met ingang van 1 januari 2024 is de Omgevingswet (Ow) in werking getreden. De gemeente beschikt met ingang van die datum over een Omgevingsplan van rechtswege, waarvan alle op dat moment geldende ruimtelijke plannen (waaronder ook provinciale inpassingsplannen) deel uitmaken. De voormalige planologische bevoegdheden van de provincies, zoals het vaststellen van provinciale inpassingsplannen (PIP), zijn per 1 januari 2024 komen te vervallen. Er is een ander instrument voor in de plaats getreden, namelijk een provinciaal projectbesluit, dat min of meer vergelijkbaar is met het voormalige PIP. Het projectbesluit vindt zijn grondslag in de artikelen 5.44 tot en met 5.55 Ow. Regels omtrent de procedure tot vaststelling van een projectbesluit zijn opgenomen in artikel 16.70 tot en met 16.73 Ow.

Het projectbesluit bevat de maatregelen en kan toestemmingen bevatten die nodig zijn voor de uitvoering van een project en/of de instandhouding daarvan. Het projectbesluit kan daarmee als omgevingsvergunning voor de expliciet in het projectbesluit genoemde activiteiten en als toestemming voor andere in het projectbesluit genoemde onderdelen van het projectbesluit dienen. In dit geval is daar geen sprake van.

Gedurende de overgangsfase is er echter nog geen omgevingsplan dat geheel aan de verplichtingen van de Omgevingswet voldoet en hoeven Rijk, provincie en waterschap wijzigingen in het omgevingsplan dan nog niet zelf aan te brengen. De regels die met dit projectbesluit worden gesteld, wijzigen niet het tijdelijke deel van het omgevingsplan (22.1 omgevingswet). De regels uit dit projectbesluit hebben wel voorrang op de regels uit het Omgevingsplan voor zover zij daarmee in strijd zijn. Wanneer de gemeente een nieuw omgevingsplan vaststelt zal zij rekening moeten houden met deze voorrangsregels. Dit moet uiterlijk aan het einde van de overgangsfase zijn gebeurd of binnen 5 jaar na het vaststellen van het projectbesluit (artikel 4.17 en 22.5 en 22.16, lid 2 Omgevingswet).

De wijzigingen voor het besluitgebied worden vastgelegd in een provinciaal projectbesluit, dat digitaal wordt vormgegeven in een zogenaamd 'TAM-IMRO'-besluit (“Tijdelijke Alternatieve Maatregel opstellen van Omgevingsdocumenten op basis van de IMRO2012 standaard”). NB: er wordt geen voorkeursbeslissing genomen.

1.3 Ligging en begrenzing besluitgebied

Het besluitgebied TAM-projectbesluit Natura 2000 Fortmond-Duursche Waarden ligt op Fortmond, langs de IJssel globaal tussen de kernen Olst en Wijhe. Het grondgebied ligt geheel binnen de gemeente Olst-Wijhe. Op onderstaande afbeelding is de ligging en de begrenzing van het besluitgebied weergegeven.

Figuur 1.1 Ligging en begrenzing besluitgebied

De begrenzing van het besluitgebied bestaat uit de agrarische percelen die worden omgevormd tot natuurgebied.

1.4 Wettelijke context

De wettelijke context voor de herstelwerkzaamheden in het besluitgebied en dit projectbesluit wordt gevormd door Natura 2000.

Natura 2000

De biodiversiteit in Europa gaat al jaren snel achteruit. Duurzame bescherming van flora en fauna is nodig. Planten en dieren trekken zich weinig aan van landsgrenzen en daarom heeft natuurbescherming vorm gekregen in Europees verband door middel van de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn. Naar aanleiding hiervan zijn er Natura 2000-gebieden aangewezen. In Nederland zijn dit er ongeveer 160, waarvan er 24 in Overijssel liggen.

De Europese Vogel- en Habitatrichtlijnen zijn in Nederland vertaald in de Omgevingswet. Op basis van deze wet moeten het Rijk en/of de provincies voor alle Natura 2000-gebieden een beheerplan vaststellen. In deze beheerplannen wordt ingegaan op de huidige situatie van de gebieden en de beoogde instandhoudingsdoelstellingen. De instandhoudingsdoelstellingen zijn door het Rijk vastgesteld in zogenaamde aanwijzingsbesluiten. In de beheerplannen zijn maatregelen opgenomen om de instandhoudingsdoelstellingen te behalen. Deze natuurherstelmaatregelen moeten (voor een groot deel) binnen zes jaar na vaststelling van het beheerplan worden uitgevoerd. Onderdeel van de natuurherstelmaatregelen zijn maatregelen om de gevolgen van stikstofdepositie te voorkomen of te beperken.

De Natura 2000-gebieden in de provincie Overijssel liggen binnen het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Het NNN bestaat uit een samenhangend netwerk van gebieden met natuurwaarden. Realisatie en bescherming van het NNN is belangrijk voor het behoud, de bescherming en de ontwikkeling van de biodiversiteit, oftewel de rijkdom aan plant- en diersoorten. Het NNN is ook van betekenis voor de kwaliteit van de leefomgeving, voor een goed vestigingsklimaat voor wonen en werken en voor de regionale economie in Overijssel.

1.5 De bijbehorende stukken

Het 'TAM-projectbesluit Natura 2000 Fortmond-Duursche Waarden' met identificatienummer NL.IMRO.9923.FortmondDW-va01 bestaat, naast deze motivering, uit de volgende stukken:

• verbeelding;
• planregels.

De verbeelding en de planregels vormen samen het juridisch bindende plan en kunnen enkel in samenhang met elkaar 'gelezen' worden. Op de verbeelding zijn de functies van de in het plangebied begrepen gronden aangegeven. Aan deze functies zijn regels (en bijbehorende bijlagen) verbonden om de uitgangspunten van het plan zeker te stellen.

De motivering is niet juridisch bindend, maar is niettemin een belangrijk document bij het projectbesluit. De motivering geeft aan wat de beweegredenen en achtergronden zijn die aan het plan ten grondslag liggen en doet verslag van het onderzoek dat aan het projectbesluit vooraf is gegaan. Tevens wordt in deze motivering onderbouwd dat sprake is van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. In de motivering wordt verwezen naar bepaalde documenten (zoals onderzoeken, inrichtingsplannen en overige documenten), deze zijn als bijlagen bij de motivering opgenomen.

Tot slot is de motivering van wezenlijk belang voor een juiste interpretatie en toepassing van het projectbesluit.

1.6 Leeswijzer

In deze inleiding is de aanleiding, de opgave en het totstandkomingsproces van dit projectbesluit beschreven. De motivering is verder als volgt opgebouwd:

• In hoofdstuk 2 is het voornemen beschreven: wat is de huidige (planologische) situatie, wat is de opgave voor het gebied en hoe is dit uitwerkt in het inrichtingsplan.
• In hoofdstuk 3 is een beknopt overzicht opgenomen van het beleidskader. Hierin wordt ingegaan op met name de aspecten ecologie, water en bodem, omdat deze het meest van toepassing zijn voor de Ontwikkelopgave Natura 2000 en op dit projectbesluit.
• In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op de milieu- en omgevingsaspecten. Hierin wordt het projectbesluit getoetst aan relevante milieuaspecten zoals milieueffectrapportage, bodemkwaliteit, geluid, externe veiligheid, water, ecologie, archeologie, cultuurhistorie en explosieven.
• In hoofdstuk 5 is de juridische planopzet beschreven van dit projectbesluit, waarin de opbouw en de inhoud van de artikelen van de regels zijn opgenomen.
• Hoofdstuk 6 behandelt tot slot de juridische, maatschappelijke en economische uitvoerbaarheid.

Verder wordt in de motivering op enkele plaatsen verwezen naar bepaalde documenten (zoals onderzoeken, inrichtingsplannen en overige documenten); deze zijn als bijlagen bij de motivering opgenomen.

Hoofdstuk 2 Omschrijving van de opgave

2.1 Opgave Natura-2000 gebied 'Rijntakken'

Kernopgave

Het Natura 2000-gebied Rijntakken betreft een rivierengebied dat bestaat uit grote delen van de uiterwaarden van de Waal, Neder-Rijn en IJssel, die gelegen zijn in drie provincies. Dit gebied is van Europees natuurbelang en is aangewezen voor diverse, relatief zeldzame, habitattypen en habitat- en vogelrichtlijnsoorten. Dit betreft onder meer stroomdalgraslanden, glanshaverhooilanden en vochtige alluviale bossen of ook wel ooibossen genaamd.

Voor de typen en soorten zijn instandhoudingsdoelen geformuleerd voor behoud en/of uitbreiding van areaal of kwaliteitsverbetering. Een aantal van deze habitattypen heeft in Nederland een relatief groot aandeel en belang voor het Europese natuurnetwerk en zijn daarmee als prioritair aangemerkt en hebben een speciale opgave. Voor elk Natura 2000-gebied ligt er een beheerplan en (PAS)-gebiedsanalyse, waarin herstelmaatregelen zijn geformuleerd om de beoogde instandhoudingsdoelen (natuurdoelen) te behalen. De juridische bescherming van een Natura 2000-gebied is per 1 januari 2024 geregeld in de Omgevingswet (voorheen Wet natuurbescherming). De Europese habitat- en vogelrichtlijnen zijn in deze wet geïmplementeerd.

Uitbreidingsopgave Natura 2000 (Beheerplan Rijntakken 2018)

In het Beheerplan Rijntakken (2018) zijn de instandhoudingsdoelen uitgewerkt in tijd en ruimte met een belangrijke uitbreidingsopgave van de kerngebieden. In het eerste beheerplanperiode eind 2018 t/m eind 2024 is met een maatregelenpakket ingezet op het behoud, voorkomen van verslechtering en waar mogelijk uitbreiding van de te beschermen habitattypen en vogelrichtlijnsoorten.

Voor de meeste habitattypen geldt een uitbreidingsopgave om de instandhouding van het type te kunnen behalen. De staat van instandhouding voor de twee hardhoutbostypen, droge hardhoutooibossen en essen-iepenbossen, is zeer slecht vanwege zeer beperkt en versnipperd areaal in het Natura 2000-gebied, alsook de langzame ontwikkeling. Voor beide hardhoutooibossen geldt een doelstelling voor uitbreiding van de oppervlakte en voor kwaliteitsverbetering in specifieke duurzame boskernen. Met de uitbreiding van deze bossen, is ook uitbreiding voorzien van het zoomtype ruigten en zomen.

Naast inzet van uitbreiding van de hardhoutooibossen in de 1e beheerplanperiode is ook uitbreiding voorzien van droge graslandtypen stroomdalgraslanden en glanshaverhooilanden, voor behoud en verdere verspreiding van de typerende stroomdalflora in het rivierengebied.

2.2 Projectgebied Fortmond-Duursche Waarden

Natura 2000 Rijntakken: projectgebied Fortmond-Duursche Waarden

Het projectgebied valt binnen het kerngebied Duursche Waarden, zoals beschreven in het Natura 2000 Beheerplan Rijntakken (2018). Het bestaande Fortmonderbos valt ook binnen de begrenzing van dit Natura 2000 kerngebied Duursche Waarden. Binnen dit kerngebied geldt volgens het Beheerplan Rijntakken (2018) een opgave voor de uitbreiding van droge graslandtypen en verbeteren en uitbreiden van de aanwezige boskernen, bestaande uit droge en vochtige ooibossen.

Om de uitbreiding van habitattypen in het projectgebied Fortmond-Duursche Waarden te realiseren is een “uitwerkingsgebied ontwikkelopgave Natura 2000” opgenomen binnen het NNN naast bestaande natuur. Binnen het uitwerkingsgebied moeten maatregelen worden genomen die nodig zijn om de achteruitgang van natuurwaarden in Natura 2000-gebieden te voorkomen en op langere termijn de doelen voor de Natura 2000-gebieden te realiseren. Buiten het NNN is een zone ondernemen met natuur en water (ONW) opgenomen in provinciale Omgevingsverordening. Het NNN en ONW-zone hebben overlap met het Natura 2000-gebied Rijntakken.

Inrichtingsplan Definitief ontwerp

Als vervolg op het scopedocument (Ecogroen-WSP, 2022) heeft RHDHV een definitief ontwerp inrichtingsplan opgesteld voor het projectgebied Fortmond-Duursche Waarden bestaande uit meerdere deelgebieden. Dit Inrichtingsplan is opgenomen in bijlage 1. In figuur 2.1 is een overzicht van de deelgebieden weergegeven. De begrenzing van het Inrichtingsplan en dit projectbesluit verschillen van elkaar. Daar waar het omgevingsplan al voldoende juridisch-planologische mogelijkheden heeft en bescherming van de doelstellingen biedt, is niet meegenomen in dit projectbesluit.

Figuur 2.1 Overzicht deelgebieden Inrichtingsplan

Het projectgebied voor het inrichtingsplan betreft de deelgebieden, Achterweerd Noord, Achterweerd Zuid, Fortmonderbos – te ontwikkelen SBB en De Zaaij. Het deelgebied “Fortmonderbos – te ontwikkelen (eigendom Staatsbosbeheer) is integraal meegenomen voor uitbreiding van Natura 2000 habitattypes.

De deelgebieden, met uitzondering van De Zaaij, grenzen aan het Fortmonderbos. Het terrein de Zaaij grenst aan de noord en noordwestzijde aan voorgenomen nieuwe bosontwikkeling door Rijkswaterstaat en het bos bij Den Nul.

Verbetering van het bestaande Fortmonderbos is een separaat deelproject binnen het project Fortmond Duursche Waarden. Dit gebied valt niet onder het Inrichtingsplan. Aangezien dit gebied in het omgevingsplan al voldoende juridisch-planologische mogelijkheden heeft en bescherming van de doelstellingen kent, is dit gebied niet meegenomen in dit projectbesluit.

2.3 Planologische situatie

Dit projectbesluit richt zich enkel tot het gebied daar waar het omgevingsplan nog onvoldoende juridisch-planologische mogelijkheden heeft en bescherming van de doelstellingen biedt. Concreet komt dit neer dat de gronden met de agrarische bestemming worden omgezet naar een natuurbestemming.

Het besluitgebied ligt binnen het (tijdelijke) omgevingsplan van de gemeente Olst-Wijhe. De vigerende planologische regeling staat beschreven in de bestemmingsplannen 'Uiterwaarden' (vastgesteld d.d. 18 december 2017) en 'Partiële herziening bestemmingsplan Uiterwaarden' (vastgesteld d.d. 21 januari 2013).

Figuur 2.2 Uitsnedes omgevingsplan

De percelen hebben de functie 'Agrarisch met waarden - landschapswaarden' en hebben (deels) de dubbelbestemmingen:

• Waarde - Archeologie 1
• Waterstaat - Waterstaatkundige functie
• Waterstaat - Waterkering

en tevens deels de gebiedsaaduidingen 'wetgevingszone - natura 2000' en 'vrijwaringszone - dijk'.

Daarnaast gelden ter plaatse nog een 'Parapluplan Parkeren' en een 'bestemmingsplan archeologie'.

Het plan voorziet in het borging van de te nemen natuurmaatregelen door de agrarische functie om te zetten naar een functie natuur. Hiermee is de bescherming van de natuurdoelen naar de toekomst gewaarborgd.

Aan de zuidoostzijde van het besluitgebied valt het besluitgebied deels samen met het 'Projectbesluit IJsselwerken, versterking IJsseldijk tussen Zwolle en Olst' van het Waterschap Drents Overijsselse Delta ten behoeve van het dijkversterkingsproject. Beide opgaves zijn van groot belang en moeten ter plaatse uitgevoerd worden. In figuur 2.3 is weergegeven waar beide projectbesluitgebieden samenvallen.

Figuur 2.3 besluitgrenzen van dit projectbesluit en het 'Projectbesluit IJsselwerken, versterking IJsseldijk tussen Zwolle en Olst'

Het overgrote deel van het 'Projectbesluit IJsselwerken, versterking IJsseldijk tussen Zwolle en Olst' dat samenvalt met dit besluitgebied is bedoeld voor de uitvoeringsfase van het dijkversterkingsproject.

Gedurende de uitvoeringsfase zijn ter plaatse tijdelijke functies noodzakelijk ten behoeve van dijkversterking in de vorm van depots, werkstroken, werkwegen en ontsluitingsroutes. Gelet op het huidige dijktracé zijn alternatieven voor de tijdelijke werkruimte van de dijkversterking niet mogelijk. Deze functies zijn daarom met dit projectbesluit tijdelijk toegestaan in de artikelen 4.2 en 4.5.1, tot uiterlijk 31 december 2034 of zoveel eerder na afronding van de werkzaamheden. De uiterlijke datum is gelijk aan de einddatum in de aangevraagde vergunningen voor het dijkversterkingsproject.

Nadat de uitvoeringsfase van het dijkversterkingsproject gereed is, worden de gronden ter plaatse van het tijdelijk ruimtelijkbeslag (zoals weergegeven op de verbeelding met de aanduiding 'specifieke vorm van natuur - tijdelijk ruimtebeslag dijkversterking') ingericht als natuur op basis van Inrichtingsplan (dat als Bijlage 1 Inrichtingsplan Definitief ontwerp bij de regels is gevoegd). Op deze wijze kunnen beide belangrijke opgaves ter plaatse worden gerealiseerd, zonder elkaar te frusteren.

2.4 Projectbesluit

Het projectbesluit maakt het mogelijk dat met één besluit alle [uitvoerings]besluiten voor het project gecoördineerd worden verleend. Dit kan door de vergunningplichtige activiteiten meteen in het projectbesluit te regelen zodat daarna in principe geen omgevingsvergunningen meer nodig zijn om het project uit te voeren. Dit vereist op grond van artikel 5.52, tweede lid onder a Omgevingswet echter wel dat dit uitdrukkelijk in het projectbesluit is bepaald: 'Voor zover dat uitdrukkelijk in het projectbesluit is bepaald, geldt het projectbesluit: a. als omgevingsvergunning voor de activiteiten ter uitvoering van het projectbesluit.'

Dit projectbesluit geldt niet als omgevingsvergunning voor activiteiten ter uitvoering van het projectbesluit. Als hiervoor nog aparte vergunningen nodig zijn, moeten die worden aangevraagd bij het bevoegde gezag.

De agrarische functies van percelen wordt met dit projectbesluit omgezet naar een natuurfunctie. Daarmee wordt de beoogde functie juridisch-planologisch vastgelegd.

Met dit projectbesluit wordt het omgevingsplan van de gemeente Olst-Wijhe niet gewijzigd. De regels uit het omgevingsplan zoals bedoeld in artikel 22.1 Omgevingswet komen niet te vervallen. Wanneer de regels uit dit projectbesluit in strijd zijn met de regels uit het omgevingsplan, hebben de regels uit dit projectbesluit voorrang. Dit wordt bepaald in artikel 3 sub c van de regels van dit projectbesluit.

Vanaf het moment waarop het projectbesluit is vastgesteld tot 9 jaar na vaststelling van het projectbesluit dan wel eerder, als het project waarvoor het projectbesluit is vastgesteld eerder is gerealiseerd, mogen in een omgevingsplan van de gemeente Olst-Wijhe geen regels worden gesteld die in strijd zijn met het projectbesluit.

Hoofdstuk 3 Wetgeving en beleid

3.1 Inleiding

In het kader van de Ontwikkelopgave Natura 2000 is veel wetgeving en beleid van toepassing. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de wetgeving en beleid op het gebied van natuur en water, omdat deze aspecten de meeste invloed hebben op de opgave. Voor de overige wetgeving en beleid op het gebied van milieu (MER, bodemkwaliteit, geluid, externe veiligheid, luchtkwaliteit en overige aspecten), archeologie, cultuurhistorie en explosieven wordt verwezen naar hoofdstuk 4 Overige beleids- en onderzoeksaspecten. In dat hoofdstuk worden ook de onderzoeksresultaten beschreven.

3.2 Europese wetgeving en Natura 2000

3.2.1 Vogel- en Habitatrichtlijnen en Natura 2000

Om de biodiversiteit in Europa te behouden en te vergroten is op Europees niveau beleid opgesteld. De belangrijkste daarvan zijn de Vogel- en Habitatrichtlijn. De Vogelrichtlijn heeft tot doel alle wilde vogels en hun belangrijkste habitats in de hele EU te beschermen. De richtlijn verplicht de lidstaten bovendien tot de bescherming van gebieden die uitermate belangrijk zijn voor alle trekvogelsoorten en meer dan 190 bijzonder bedreigde soorten.

Hierbij moet speciale aandacht worden besteed aan waterrijke gebieden van internationaal belang (Wetlands). De Habitatrichtlijn is vergelijkbaar met de Vogelrichtlijn maar heeft betrekking op een veel groter aantal zeldzame, bedreigde of inheemse soorten, inclusief meer dan duizend dieren- en plantensoorten.

Naast de bescherming van specifieke flora en fauna, hebben de Vogel- en Habitatrichtlijn eveneens als doel om de leefgebieden van deze soorten te behouden, te herstellen of uit te breiden. Dit wordt beoogd door de aanwijzing van beschermde gebieden, die samen het Europees ecologisch netwerk van beschermde natuurgebieden vormen: Natura 2000. Binnen dit Europees netwerk komen natuurgebieden voor waarin belangrijke flora en fauna aanwezig zijn, gezien vanuit een Europees perspectief. Met de aanwijzing van Natura 2000 gebieden kunnen flora en fauna duurzaam beschermd worden (www.natura2000.nl). Binnen de Ontwikkelopgave Natura 2000 van de provincie Overijssel gaat het om 24 Natura 2000-gebieden. Alle Nederlandse Natura 2000-gebieden moeten bijdragen aan het behoud en als van toepassing het herstel van:

• de ecologische samenhang van Natura 2000 binnen Nederland en de Europese Unie;
• de biologische diversiteit en de gunstige staat van instandhouding van natuurlijke habitats en soorten binnen de Europese Unie die zijn opgenomen in bijlage I of bijlage II van de Habitatrichtlijn;
• de natuurlijke kenmerken van het gebied, inclusief de samenhang van de structuur en functies van de habitattypen en van de soorten waarvoor het gebied is aangewezen;
• de op het gebied van toepassing zijnde ecologische vereisten van de habitattypen en soorten waarvoor het gebied is aangewezen.

Het Natura 2000-gebied Rijntakken is 23.047 ha groot waarvan 8.356 ha Habitatrichtlijngebied en 23.047 ha Vogelrichtlijngebied. Het Habitatrichtlijngebied van de Rijntakken is aangewezen voor 14 habitattypen, die in meer of mindere mate onder invloed staan van de rivier. In het aanwijzingsbesluit van 22 november 2022 is er binnen Rijntakken een habitattype toegevoegd, namelijk beuken-eikenbossen met hulst. Dit betreft een oud bostype dat op hogere zandgronden voorkomt waar geen overstroming van de rivier voor komt.

3.2.2 Kaderrichtlijn Water

Naast internationale afspraken over natuur is ook het Europese beleid voor de kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater van belang voor de Ontwikkelopgave Natura 2000. Deze afspraken zijn vastgesteld in de Kaderrichtlijn Water (KRW). Sinds eind 2000 zorgt de KRW voor een goede kwaliteit van oppervlakte- en grondwater. Om dit te bereiken moeten de landen van de Europese Unie een groot aantal maatregelen nemen. Enerzijds om de kwaliteit van de 'eigen' wateren op peil te brengen, anderzijds om ervoor te zorgen dat andere landen geen last meer hebben van de verontreinigingen die hun buurlanden veroorzaken. De KRW beschermt alle grote wateren: rivieren, meren, kustwateren en grondwateren.

Een goede kwaliteit van oppervlakte- en grondwater draagt bij aan het behalen van de instandhoudingsdoelstellingen van de Natura 2000-gebieden, waaronder die in de provincie Overijssel. Naast een goede kwaliteit wordt met de KRW ook verdroging tegengegaan. Verdroging kan in natuurgebieden de kwaliteit aantasten en bodemdaling, bijvoorbeeld in veengebieden, veroorzaken.

3.2.3 Conclusie

Met dit projectbesluit wordt beoogd om de instandhoudingsdoelstellingen van het Natura 2000-gebied "Rijntakken" rondom de omgeving Fortmond veilig te stellen. In het inrichtingsplan zijn hiervoor verschillende maatregelen opgenomen. Er wordt gewerkt aan een verbetering van de voorwaarden zodat het Natura 2000-gebied optimaal kan functioneren. Er wordt uitvoering gegeven aan het Europese beleid en wetgeving.

3.3 Rijksbeleid

3.3.1 Omgevingswet: natuur

De juridische bescherming van een Natura 2000-gebied is per 1 januari 2024 geregeld in de Omgevingswet (voorheen Wet natuurbescherming). De Europese habitat- en vogelrichtlijnen zijn in deze wet geïmplementeerd. . In en op grond van de Omgevingswet zijn regels opgenomen voor beschermde gebieden, beschermde dieren- en plantensoorten en het kappen van bomen. De wet voorziet in vereenvoudigde regels ter bescherming van de natuur, in decentralisatie van bevoegdheden naar provincies en in een goede aansluiting op het omgevingsrecht.

In de wet worden bepaalde soorten actief beschermd (planten en dieren). Alles wat schadelijk is voor beschermde soorten, is verboden. Het gaat dan bijvoorbeeld om het plukken van bepaalde planten en het verstoren, verjagen of doden van dieren. In bepaalde situaties mag dit wel, maar daarvoor is dan een omgevingsvergunning nodig.

Ten behoeve van gebiedsbescherming geldt dat voor activiteiten of projecten die schadelijk zijn voor beschermde natuur, een Natura 2000-activiteit, een omgevingsvergunning nodig is. De wet vormt de wettelijke basis voor de aanwijzing van alle Natura 2000-gebieden en het opstellen van Natura 2000-beheerplannen.

Bossen worden beschermd, met name de oppervlakte. Bos dat wordt gekapt, moet worden herplant. Als dat niet op dezelfde plaats kan, dan moet dit op een andere locatie plaats vinden (compensatie). Dit geldt ook bij het rooien en het verrichten van handelingen die de dood of ernstige beschadiging van bomen tot gevolg hebben.

Voor maatregelen die nodig zijn voor of direct verband houden met het beheer van het Natura 2000 gebied, geldt in de regel een vrijstelling van de omgevingsvergunningplicht.

3.3.2 Beheerplannen Natura 2000

Het Rijk en/of de provincies hebben voor alle Natura 2000-gebieden een beheerplan moeten vaststellen. In deze beheerplannen wordt ingegaan op de huidige situatie van de gebieden, de beoogde instandhoudingsdoelstellingen en maatregelen die moeten worden getroffen om de instandhoudingsdoelstellingen te bereiken. Deze maatregelen moeten binnen de beheerplanperiode worden gerealiseerd.

In het Beheerplan Rijntakken (2018) zijn de instandhoudingsdoelen uitgewerkt in tijd en ruimte met een belangrijke uitbreidingsopgave van de kerngebieden. In het eerste beheerplanperiode eind 2018 t/m eind 2024 is met een maatregelenpakket ingezet op het behoud, voorkomen van verslechtering en waar mogelijk uitbreiding van de te beschermen habitattypen en vogelrichtlijnsoorten.

Voor de meeste habitattypen geldt een uitbreidingsopgave om de instandhouding van het type te kunnen behalen. De staat van instandhouding voor de twee hardhoutbostypen, H91F0 droge hardhoutooibossen en *H91E0B essen-iepenbossen, is zeer slecht vanwege zeer beperkt en versnipperd areaal in het Natura 2000-gebied, alsook de langzame ontwikkeling. Voor beide hardhoutooibossen geldt een doelstelling voor uitbreiding van de oppervlakte en voor kwaliteitsverbetering in specifieke duurzame boskernen. Met de uitbreiding van deze bossen, is ook uitbreiding voorzien van het zoomtype H6430C ruigten en zomen.

Naast inzet van uitbreiding van de hardhoutooibossen in de 1e beheerplanperiode is ook uitbreiding voorzien van droge graslandtypen *H6120 stroomdalgraslanden en H6510A glanshaverhooilanden, voor behoud en verdere verspreiding van de typerende stroomdalflora in het rivierengebied.

3.3.3 Nationale omgevingsvisie (NOVI)

Op 11 september 2020 is de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) vastgesteld. De NOVI is de omgevingsvisie op landelijk niveau en geeft een visie op de toekomstige ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland. De NOVI vervangt het Nationaal Milieubeleidsplan (NMP4, 2001), de Rijksnatuurvisie 2014 en het bijbehorende Nationaal Milieubeleidskader. De Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) vervalt geheel, behalve paragraaf 4.9 Caribisch Nederland en Caribische Exclusieve Economische Zone. De NOVI geldt verder als wijziging van enkele onderdelen van het Nationaal Waterplan 2016-2021 (NWP) op grond van de Waterwet.

De NOVI biedt een perspectief om grote en complexe opgaven zoals klimaatverandering, energietransitie, circulaire economie, bereikbaarheid en woningbouw aan te pakken, om samen het land mooier en sterker te maken en daarbij voort te bouwen op het bestaande landschap en de (historische) steden. Omgevingskwaliteit is het kernbegrip: dat wil zeggen ruimtelijke kwaliteit én milieukwaliteit. Met inachtneming van maatschappelijke waarden en inhoudelijke normen voor bijvoorbeeld gezondheid, veiligheid en milieu. In dat samenspel van normen, waarden en collectieve ambities, stuurt de NOVI op samenwerking tussen alle betrokken partijen.

De NOVI stelt vier prioriteiten:

• 1. ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie
• 2. een duurzaam en (circulair) economisch groeipotentieel
• 3. sterke en gezonde steden en regio's
• 4. een toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied.

Voor de Ontwikkelopgave N2000 is met name de laatste van belang. Hiervoor gelden meerdere uitgangspunten:

• Landgebruik meer in balans met natuurlijke systemen.

Het landgebruik moet in balans zijn met natuurlijke systemen. Bijvoorbeeld door kringlooplandbouw. Zo wordt een goede bodem- en waterkwaliteit en biodiversiteit bevordert. Laaggelegen gebieden langs de kust zullen door zeespiegelstijging en bodemdaling in toenemende mate met verzilting te maken krijgen. In delen van het veenweidegebied is verhoging van het waterpeil op termijn noodzakelijk om de bodemdaling te stoppen. In sommige gebieden kan dat een aanpassing in het gebruik van landbouwgrond met zich meebrengen, in andere gevallen kan een andere bestemming van de grond aan de orde zijn. Waar precies en op welke wijze worden afspraken gemaakt in zorgvuldige gebiedsprocessen met de betrokken regio's en gebruikers.

• Landschap beschermen, concentreren van logistieke functies.

Om te kunnen blijven genieten van het mooie landschap moet behoud van de kwaliteit van het landschap sterker meewegen in de keuzes die we maken. Bijvoorbeeld door verrommeling en versnippering te voorkomen door logistieke functies op bestaande bedrijventerreinen of langs corridors te concentreren. Sommige landschappen zijn zo waardevol dat ze extra beschermd worden. Zo moeten bijvoorbeeld bepaalde delen van het Groene Hart beschermd worden, maar is er in andere delen juist ruimte voor ontwikkeling. Dit wordt in een gezamenlijk proces met het gebied aangepakt.

Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied

De NOVI beschrijft hiervoor vier beleidskeuzes die een nadere uitwerking krijgen.

• 1. In het landelijk gebied verbeteren we de balans tussen het landgebruik en de omgevingswaarden van bodem, water en lucht.
• 2. We beschermen en versterken de biodiversiteit, en benutten ons natuurlijk kapitaal duurzaam.
• 3. We realiseren een duurzaam en vitaal landbouw- en voedselsysteem, gebaseerd op kringlopen en natuurinclusiviteit.
• 4. Unieke landschappelijke kwaliteiten worden versterkt en beschermd. Nieuwe ontwikkelingen in het landelijk gebied voegen landschapskwaliteit toe. Omgevingsbeleid wordt landschapsinclusief.

3.3.4 Omgevingswet: water

De Omgevingswet (voorheen: Waterwet) regelt het beheer van oppervlaktewater en grondwater en verbetert ook de samenhang tussen waterbeleid en ruimtelijke ordening. Het Nationaal Water Programma 2022–2027 (nog gebaseerd op de Waterwet, maar opgesteld in de geest van de Omgevingswet) geeft een overzicht van de ontwikkelingen binnen het waterdomein en legt nieuw ontwikkeld beleid vast. Er wordt gewerkt aan schoon, veilig en voldoende water, dat klimaatadaptief en toekomstbestendig is. Ook is er aandacht voor de raakvlakken van water met andere sectoren.

3.3.5 Deltaprogramma

Klimaatverandering heeft op langere termijn gevolgen voor veiligheid en droogte. Daarom is het Deltaprogramma in het leven geroepen: een nationaal programma waarin Rijksoverheid, provincies, waterschappen en gemeenten samenwerken. De juridische grondslag voor het Deltaprogramma is de Deltawet waterveiligheid en zoetwatervoorziening. De doelen van het Deltaprogramma zijn tweeledig: enerzijds bescherming tegen overstromingen en anderzijds zorgen voor voldoende zoet water. De zomers worden warmer en droger. Het gevolg is dat er soms te weinig zoet water zal zijn. Dat merken dan vooral landbouw, industrie en natuur. Het Deltaprogramma bevat afspraken over de waterbeschikbaarheid van zoet water. Ook zijn het hoofdkeuzen gemaakt voor de aanpak en de richting aan de maatregelen die Nederland hiervoor inzet op de korte en op de lange termijn, de Deltabeslissingen.

Voor Overijssel zijn 5 Deltabeslissingen van belang:

• 1. Waterveiligheid: nieuwe aanpak voor de bescherming van mensen en economie tegen overstromingen;
• 2. Zoetwaterstrategie: nieuwe aanpak voor het beperken van watertekorten en het optimaal benutten van zoetwater voor economie en nutsfuncties;
• 3. IJsselmeergebied: structurerende keuzen voor waterveiligheid en zoetwater in het IJsselmeergebied;
• 4. Rijn-Maasdelta; structurerende keuzen voor waterveiligheid in de Rijn-Maasdelta;
• 5. Ruimtelijke Adaptatie: nieuwe en gerichte aanpak voor waterrobuuste en klimaatbestendige (her)ontwikkeling in bebouwd gebied.

3.3.6 Conclusie

De Ontwikkelopgave Natura 2000 van de provincie Overijssel draagt bij aan de bescherming, het herstel en de versterking van het NNN, waaronder de Natura 2000-gebieden. Voor het besluitgebied van dit projectbesluit is een inrichtingsplan gemaakt. Hierin zijn de natuurherstelmaatregelen nader geconcretiseerd. Het voorliggende projectbesluit borgt de juridisch-planologische bescherming. Van een negatieve impact op de waterhuishouding vanuit het Nationaal waterprogramma en Deltaprogramma (waterveiligheid en klimaatbestendigheid) is geen sprake. Hiervoor wordt verwezen naar paragraaf 4.3.

3.4 Provinciaal beleid

3.4.1 Omgevingsvisie en -verordening Overijssel

De Omgevingsvisie Overijssel (2023) presenteert het provinciaal belang en beleid in de fysieke leefomgeving. Hierin staan de ambities en doelstellingen voor de lange termijn. Tevens is beschreven op welke wijze de provincie Overijssel haar rol in de ruimtelijke ordening vervult. De Omgevingsvisie geldt sinds 1 januari 2024 als een Omgevingsvisie in de zin van de Omgevingswet. Per 1 januari 2024 geldt de Omgevingsverordening Overijssel. De Omgevingsverordening bevat regels ter uitvoering van het beleid in de structuurvisie.

Natuurbeleid

De provinciale ambitie voor natuur is als volgt omschreven: "Inzet is het ontwikkelen van een vitaal en samenhangend stelsel van gebieden met een hoge natuur- en waterkwaliteit als ruggengraat van Overijssel. Het NNN zien we daarin als een integrale opgave: het gaat niet alleen om het bevorderen van de biodiversiteit, maar ook om het bevorderen van de ruimtelijke continuïteit en de toegankelijkheid en beleving van de natuur. Om natuurlijke processen weer vrij spel te geven, streven we naar grote aaneengesloten en verbonden gebieden. Integratie van de natuuropgave in een bredere gebiedsopgave biedt de mogelijkheid om de natuur een duidelijk gezicht te geven. De kwaliteit van de randen van de natuurgebieden, de uitstraling van de natuurgebieden én het besef van massa en robuustheid van de natuurgebieden kunnen hierdoor worden vergroot. Aan de randen van de natuur kunnen recreatieaccommodaties, toeristische voorzieningen, bijzondere woonvormen en streekgebonden landbouwproducten voortbouwen op deze kwaliteiten. Nabijgelegen dorpen en steden willen we als 'poorten' naar de natuur ontwikkelen en zo veel beter verbinden met de natuurgebieden 'om de hoek'."

Het provinciaal belang is een toekomst vaste groei van welvaart en welzijn met een verantwoord beslag op de beschikbare natuurlijke voorraden. Dat houdt een gezonde en aantrekkelijke natuur voor mensen, dieren en planten in, een natuur die beleefd en gebruikt kan worden, kan profiteren van (economische) ontwikkelingen en rijk is aan plant- en diersoorten (biodiversiteit).

Het ruimtelijk beleid voor het NNN is gericht op behoud, herstel en ontwikkeling van de wezenlijke kenmerken en waarden. Voor initiatieven die niet passen binnen de doelstelling van het NNN is geen ruimte, tenzij er sprake is van een groot openbaar belang waar niet op een andere manier aan kan worden voldaan (het 'nee, tenzij'-principe).

In de Uitwerkingsgebieden Ontwikkelopgave Natura 2000 neemt de provincie (herstel)maatregelen om de juiste terreincondities voor de gestelde Natura 2000-doelen te realiseren. Als bij de uitwerking van de doelen en de benodigde maatregelen blijkt dat deze alleen kunnen worden gerealiseerd door de bestemming van gebieden te veranderen, dan zullen de gebieden een passende bestemming krijgen en hiervoor ingericht worden. Wanneer bepaalde percelen niet ingezet hoeven te worden voor het bereiken van de Natura 2000-doelen, dan wordt de begrenzing van het uitwerkingsgebied Ontwikkelopgave Natura 2000 in het voorkomende geval aangepast conform Hoofdstuk 10.3 van de Omgevingsvisie. Percelen waar geen maatregelen getroffen worden of waar na uitvoering van de maatregelen de functie landbouw gehandhaafd kan blijven, worden te zijner tijd uit het NNN gehaald. Deze gronden moeten wel elders worden gecompenseerd om oppervlakteverlies te voorkomen.

De omvang en het tempo waarin deze wijziging en inrichting plaats vinden zijn bepaald in de beheerplannen Natura 2000. Om de maatregelen tijdig te realiseren, worden de beschikbare instrumenten maximaal ingezet.

In de Omgevingsverordening is als een van de oogmerken van de verordening het volgende opgenomen: het beschermen en ontwikkelen van een gezonde en aantrekkelijke natuur voor mensen, dieren en planten.

Natuurnetwerk Nederland (NNN)

In paragraaf 4.7.2 van de verordening zijn instructieregels gesteld, waaraan omgevingsplannen (of andere ruimtelijke instrumenten) moeten voldoen als deze betrekking hebben op een gebied binnen (bestaand en/of te realiseren) Natuurnetwerk Nederland. Het omgevingsplan moet planregels bevatten die zijn gericht op bescherming, instandhouding, verbetering en duurzame ontwikkeling van de natuurdoelen die zijn beschreven in een bijlage bij de verordening.

Een deel van de gronden binnen het NNN hebben, binnen de gebiedscategorie 'Te realiseren', zijn aangemerkt als 'Uitwerkingsgebied Ontwikkelopgave Natura 2000'. Dit betreffen specifiek de gebieden waar maatregelen genomen moeten worden om natuurwaarden in nabijgelegen Natura 2000-gebieden te beschermen of te vergroten. Dit projectbesluit is hier voor bedoeld.

Figuur 3.1 Natuurnetwerk Nederland ter plaatse van het besluitgebied

De grens van het besluitgebied sluit aan op het 'Uitwerkingsgebied Ontwikkelopgave Natura 2000', met uitzondering van vier percelen. Deze percelen zijn niet opgenomen in het NNN, maar liggen binnen de Zone Ondernemen met Natuur en Water (buiten NNN). Alle vier percelen zijn toegevoegd op verzoek van de huidige eigenaar en vergroten de kansen om de natuurdoelstellingen in het gebied te realiseren. Wanneer het perceel een natuurbestemming krijgt, is regulier agrarisch gebruik (met bemesting en gewasbeschermingsmiddelen) niet meer toegestaan, dus ook daarin vormt het perceel een buffer naar de habitattypen. Deze uitbreiding biedt ook kansen voor de kwaliteit, aangezien de inrichting van deze percelen een zachte overgang tussen bos en de kruiden- en faunarijke akker creëert. Deze zachte overgangen zijn vaak zeer soortenrijk/ biodivers, zowel als het gaat om planten als om dieren. Deze percelen hebben dan ook een positieve bijdrage aan de instandhoudingsdoelstellingen van dit gebied.

3.4.2 Natuurbeheerplan Overijssel

In het vigerende Natuurbeheerplan zijn gebieden aanwezen waar natuur- en landschapsbeheer met subsidies uit het Subsidiestelsel Natuur- en Landschapsbeheer (SNL) wordt gestimuleerd. Het gaat hierbij om bestaande natuurgebieden, gebieden waar nieuwe natuur aangelegd wordt, agrarische natuur, landschapselementen en de Natura 2000-gebieden. Landbouwgronden die op de ambitiekaart openstelling zijn aangegeven onder de legenda ‘uitwerkingsgebied ontwikkelopgave Natura 2000’ en ‘nieuw te realiseren natuur, netto begrensd & zoekgebied NNN’, kunnen worden omgezet in natuur. Indien de gronden op de ambitiekaart zijn opengesteld voor SKNL komen deze in aanmerking voor subsidie functieverandering.

Het Natuurbeheerplan beschrijft per (deel)gebied welke natuur- en landschapsdoelen nagestreefd worden. Ook zijn in het Natuurbeheerplan de KRW-doelen opgenomen. Daarnaast is aangegeven welke kosten de provincie financiert voor de ontwikkeling en het beheer van natuur door middel van subsidies. De basis voor het Natuurbeheerplan vormt de Index Natuur en Landschap. Deze index is een landelijke uniforme en sterk gestandaardiseerde “natuurtaal” waarin de Nederlandse natuur- en landschapselementen zijn vastgelegd.

3.4.3 Conclusie

Met het opstellen van dit projectbesluit ten behoeve van het Natura 2000-gebied "Rijntakken" wordt invulling gegeven aan de provinciale verantwoordelijkheid ten aanzien van het bereiken van de natuurdoelstellingen voor dat gebied. In het plan is rekening gehouden met o.a. het ruimtelijke provinciale beleid. De te treffen maatregelen zijn in overeenstemming met dat beleid.

3.5 Waterschapsbeleid

3.5.1 Stroomgebiedbeheerplan

Met de invoering van de KRW is Nederland verdeeld in deelstroomgebieden (Maas, Schelde, Eems, Rijn). De provincie Overijssel ligt geheel in het deelstroomgebied Rijn. Per stroomgebied is er een stroomgebiedbeheerplan vastgesteld. Een stroomgebiedbeheerplan bevat de kaders en voornemens voor het waterbeleid en is een bijlage bij het Nationaal Water Programma 2022-2027.

Een stroomgebiedbeheerplan wijkt qua systematiek, begrenzing en juridische verankering af van het Natura 2000-beheerplan. Als er voor het Natura 2000-gebied strengere waterkwaliteitsvereisten gelden dan in het stroomgebiedbeheerplan is opgenomen, dan gaan de Natura 2000-eisen voor. Een belangrijk onderdeel van de Natura 2000-eisen is hydrologisch herstel rond de Natura 2000-gebieden, omdat daarmee de gevoeligheid van die natuur voor stikstofdepositie kleiner wordt. In het stroomgebiedbeheerplan is aangegeven dat het Waterschap voor de maatregelen in het kader van Natura 2000 het spoor volgt van de beheerplannen.

3.5.2 Waterbeheerprogramma 2022 - 2027

Waterschappen hebben speciale taken voor water, namelijk het zorgen voor een goede bescherming tegen hoog water, het zorgen voor een functionerend regionaal watersysteem en het zuiveren van afvalwater. Het waterbeheerprogramma is een belangrijk instrument, waarmee het waterschap aangeeft welke beleidsdoelen het nastreeft, welke inspanningen het pleegt om dat beleid te realiseren en welke financiële middelen daarmee gemoeid zijn. De sturende werking ervan wordt mede bepaald door de mate waarin doelen en maatregelen geconcretiseerd worden.

3.5.3 Waterschapsverordening

Waterschappen stellen een Waterschapsverordening vast (voorheen: Keur). Dit is een verordening met regels voor waterkeringen, watergangen en waterstaatswerken. Voor (bouw)werkzaamheden in de nabijheid van een oppervlaktewater of een dijk is een keurvergunning of keurontheffing van het waterschap nodig. Het waterschap onderzoekt hoe en wat de nadelige gevolgen zijn voor het water of voor de dijken. Zijn de gevolgen acceptabel, dan wordt onder strikte voorwaarden een vergunning of ontheffing afgegeven. Voor sommige werkzaamheden zijn algemene regels beschikbaar. Als aan deze regels wordt voldaan, is er geen vergunning of ontheffing nodig, waarbij de werkzaamheden wel bij het waterschap moeten worden gemeld.

In het gebied waar de waterbeheerder de (bestaande) natuurdoelen ondersteunt ligt de verantwoordelijkheid van het watersysteem bij het waterschap en is vastgelegd in de Waterschapsverordening.

3.5.4 Conclusie

Bij het opstellen van dit projectbesluit is rekening gehouden met het waterschapsbeleid. De watertoets is uitgevoerd. Voor een procesbeschrijving en inhoudelijke onderzoeken omtrent het aspect water wordt verwezen naar paragraaf 4.3.

Daarnaast wordt de 'vrijwaringszone - dijk' overgenomen in dit projectbesluit voor de bescherming, de versterking, het beheer en het onderhoud van de dijk.

3.6 Gemeentelijk beleid

3.6.1 Omgevingsvisie

Olst-Wijhe in 2050: een eigenzinnige woongemeente, omgeven door water en groen, waar noaberschap bloeit en iedereen meedoet. Dit is het motto van de ontwerp-Omgevingsvisie Olst-Wijhe 2050. De ontwerp-Omgevingsvisie heeft van 13 november tot en met 27 december 2024 ter inzage gelegen en is vastgesteld in mei 2025.

In de Omgevingsvisie 2050 staat hoe Olst-Wijhe zich tot 2050 wil ontwikkelen. De gemeente willen een groene, waterrijke en duurzame woongemeente zijn met ongeveer 21.000 inwoners. Het gaat in de Omgevingsvisie over de omgeving waarin wij leven, wonen, werken en recreëren. De Omgevingsvisie geeft richting aan de toekomst van onze dorpen en buurtschappen.

Gebiedsgerichte keuzes: IJsselzone

De IJsselzone betreft het buitendijkse gebied van de gemeente: de rivier de IJssel en de uiterwaarden. De IJssel vormt een belangrijke en zichtbare groenblauwe ader van Olst-Wijhe. In de IJsselzone vindt men naast het stromende water van de IJssel waardevolle natuurgebieden met bijzondere flora en fauna. Delen van de uiterwaarden vormen een belangrijk rust- en foerageergebied voor watervogels, doortrekkende vogelsoorten en andere dieren. De uiterwaarden kennen dan ook een beschermde status (Natura2000 en NNN). De IJsselzone met haar vergezichten straalt rust en openheid uit, maar kent ook plekken voor recreatie en beleving. Langs de IJssel wordt de geschiedenis van de gemeente zichtbaar. Diverse elementen zoals de baksteenfabriek in Fortmond, restanten van de IJssellinie en de IJsselhoeve-boerderijen vertellen het verhaal van de plek. Dit alles maakt de IJsselzone een geliefde plek voor inwoners en bezoekers. De gemeente maakt de volgende gebiedsspecifieke keuzes:

• 1. We zijn zuinig op de natuurlijke kwaliteiten die de IJssel en haar uiterwaarden onze gemeente bieden. Voor grote delen van de uiterwaarden zijn vanuit Europese en nationale wetgeving diverse doelen op het gebied van behoud en versterking van de natuurkwaliteiten gesteld. We vinden het belangrijk om bij te dragen aan de realisatie van deze doelstellingen. Zo zetten we in samenwerking met de provincie, Staatsbosbeheer en Stichting IJssellandschap in op behoud, herstel en ontwikkeling van natuurlijke habitats in deze zone. In het bijzonder gaat daarbij aandacht uit naar het natuurgebied Duursche Waarden met de rijke variëteit aan flora en fauna en de zeldzame soorten die het gebied herbergt. Ook bieden we ruimte aan toepassing van maatregelen ten behoeve van het verbeteren van de waterkwaliteit conform de landelijke Kader Richtlijn Water (KRW) en het manifest Drinkbare IJssel.
• 2. De groene en waterrijke omgeving van de IJsselzone heeft een aantrekkende werking op inwoners en bezoekers van de gemeente Olst-Wijhe. Daar waar mogelijk, blijven we in de toekomst ruimte bieden aan recreatief medegebruik van de IJssel en uiterwaarden. Op verschillende plekken in de uiterwaarden is natuur en water vervlochten met cultuurhistorie en recreatie. Ons uitgangspunt voor 2050 is een voelbare en zichtbare verbinding tussen de IJssel en de woon- en leefomgeving in de kernen, voor onze inwoners, maar ook voor bezoekers uit de regio en daarbuiten. Met de aanwezigheid van trekkers zoals het infocentrum Den Nul en de voormalige steenfabriek bij Fortmond, kent het gebied ook een belangrijke maatschappelijke functie op het gebied van natuurbeleving, educatie en ontspanning. Zo zetten we in Wijhe in op herinrichting en vergroening van de Loswal ten behoeve van een betere ruimtelijke kwaliteit en meer beleving. Op deze plek bieden we ruimte aan kleinschalige vormen van recreatie, waaronder water-gerelateerde activiteiten. [...] We maken werk met werk en zoeken naar koppelkansen om ingrepen mee te nemen bij het uitvoeren van de geplande dijkverzwaring. [...] Voor nieuwe initiatieven op het gebied van recreatie vormt de draagkracht van het natuurlijke systeem het vertrekpunt. Dit betekent dat recreatiemogelijkheden in balans moeten zijn met de kansen voor natuurbehoud en -ontwikkeling. Een goed evenwicht tussen rust en reuring is ons uitgangspunt. Wanneer we meer recreatie toestaan op bepaalde plekken, zullen we ter compensatie ook plekken aanwijzen die we in de toekomst meer met rust laten.
• 3. Met het vergroten van het aanbod aan kleinschalige dag- en verblijfsrecreatie en investeringen in de ruimtelijke kwaliteit. [...]
• 4. We streven ernaar om in het IJsselgebied geen nieuwe woningbouw en (grootschalige) bedrijvigheid toe te staan, maar wel recreatieve activiteiten die passen binnen de wet- en regelgeving en die een toegevoegde waarde bieden. Ons doel is om op bepaalde plekken aan en langs de IJssel die beleefbaarheid te realiseren, en we spreken hierbij nadrukkelijk over zonering. Dit met het oog op waterveiligheid, maar ook vanwege de kwetsbaarheid van de aanwezige natuurlijke systemen. In de IJsselzone ligt onze prioriteit bij de ontwikkeling naar een duurzaam en veerkrachtig natuurlijk systeem.
• 5. De IJsselzone is kwetsbaar in tijden van klimaatverandering. Veranderende condities zoals extreme buien leiden tot hogere rivierstanden en een bijbehorend groter overstromingsrisico, ook kan er juist sprake zijn van droogvallen. Om Olst-Wijhe en de regio ook in de toekomst te beschermen tegen hoogwater van de IJssel, wordt in het kader van het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) de IJsseldijk tussen Zwolle en Olst, door Waterschap Drents Overijsselse Delta, versterkt. Waar mogelijk, benutten we in samenwerking met het Waterschap kansen om de dijkversterking tegelijkertijd op te pakken met het verbeteren van de openbare ruimte en het vergroten van de mogelijkheden voor beleving en recreatie.

3.6.2 Conclusie

Het ontwikkelen en beschermen van de natuurwaarden van het besluitgebied binnen de IJsselzone sluit goed aan bij de gemeentelijke Omgevingsvisie. Specifiek gelet op de gebiedsspecifieke keuze 1 van de IJsselzone. Middels de uitvoering van het inrichtingsplan binnen het kerngebied Duursche Waarden, als onderdeel van Natura 2000 gebied Rijntakken, wordt concreet ingezet op het behoud, herstel en ontwikkeling van natuurlijke habitats in de IJsselzone.

Hoofdstuk 4 Overige beleids- en onderzoeksaspecten

4.1 Milieu

4.1.1 Omgevingseffectrapportage

Wettelijk kader

In bijlage V bij het Omgevingsbesluit, in samenhang met artikel 16.43 van de Omgevingswet, worden de projecten en de daarvoor benodigde besluiten aangewezen:

• a. die aanzienlijke milieueffecten kunnen hebben en waarvoor bij de voorbereiding van het besluit een milieueffectrapport moet worden gemaakt, en
• b. waarvoor moet worden beoordeeld of die aanzienlijke milieueffecten kunnen hebben, en, als dat het geval is, waarvoor bij de voorbereiding van het besluit een milieueffectrapport moet worden gemaakt.

Onderzoek

Vanuit bijlage V van het Omgevingsbesluit is er sprake van een m.e.r.-beoordelingsplicht aangezien de activiteiten van het project vallen onder categorie A4 (bebossing en ontbossing) en J12 (landinrichtingsproject).

Door RoyalHaskoningDHV is een m.e.r.-beoordelingsnotitie opgesteld. Deze notitie is opgenomen in bijlage 2. Op grond van de m.e.r.-beoordelingsnotitie neemt het bevoegd gezag het besluit of voor de m.e.r.-beoordelingsplichtige activiteit een milieueffectrapport (MER) opgesteld moet worden indien de voorgenomen activiteiten belangrijke nadelige gevolgen voor het milieu kunnen hebben.

Conclusie

Op grond van artikel 16.43 onder 2 Omgevingswet wordt geconcludeerd dat er geen milieueffectrapport behoeft te worden opgesteld en volstaan kan worden met een vormvrije m.e.r.-beoordeling die is ingevuld met de voorliggende aanmeldnotitie. Uit de opsomming van de effecten van het definitief ontwerp op de verschillende beschouwde aspecten is geconcludeerd dat er geen belangrijke nadelige milieueffecten zijn van de natuurinrichting Fortmond-Duursche Waarden.

4.1.2 Bodemkwaliteit

Wettelijk kader

Met het oog op een evenwichtige toedeling van functies aan locaties dient bij functiewijziging te worden bekeken of de bodemkwaliteit voldoende is voor de betreffende functie.

Onderzoek

Historisch en verkennend waterbodemonderzoek

WSP heeft een historisch en verkennend waterbodemonderzoek uitgevoerd ter plaatse van het uiterwaardegebied ‘Achterweerd (Fortmond- Duursche Waarden)’ voor het hele plangebied. Dit onderzoek is opgenomen in bijlage 3.

Om de herinrichting en grondverzet mogelijk te maken is inzicht in de bodemkwaliteit noodzakelijk. Het doel van het onderzoek is het vaststellen van de milieuhygiënische kwaliteit van de te ontgraven en ontvangende (water)bodem, het vaststellen van de hergebruiksmogelijkheden van de vrijkomende grondstromen en het bepalen van de (voorlopige) veiligheidsklasse (CROW 400) voor het werken in/met verontreinigde (water)bodem. Op basis van de onderzoeksresultaten is voldoende inzicht verkregen in de milieuhygiënische kwaliteit van de waterbodem. De waterbodem kan niet zonder meer als grond elders worden toegepast. Er is voor toepassing in hetzelfde of een ander zoet oppervlaktewater plaatselijk sprake van klasse A of B. Toepassing daarvan als waterbodem is volgens het Besluit bodemkwaliteit slechts toegestaan voor zover sprake is van een waterbodem van gelijke of ‘slechtere’ milieuchemische kwaliteit (en met inachtneming van de Waterwet, e.a.).

Gezien de aangetoonde gehalten aan PFOS (uitschieters) kan ervoor worden gekozen om een aanvullend onderzoek te laten uitvoeren. Mogelijk kunnen de PFAS-spots nader in kaart worden gebracht. Met het aanvullend onderzoek kan een groter deel van het onderzoeksgebied mogelijk worden beoordeeld als toepasbaar (dan wel als klasse A of B). Tot slot wordt aanbevolen in overleg te treden met Rijkswaterstaat teneinde na te gaan of binnen de vakken waar sprake is van overschrijdingen van de interventiewaarde na ontgraving vastgesteld dient te worden wat de kwaliteit is van de achterblijvende waterbodem.

Verkennend waterbodemonderzoek deelgebieden
Daarnaast heeft WSP voor twee deelgebieden langs de IJssel een verkennend waterbodemonderzoek uitgevoerd. Het nieuw uit te voeren onderzoek op deellocatie 1 zal zich richten op de grondlagen dieper dan 0,5 m-mv. Voor de grondlaag 0-0,5 m-mv volstaat het onderzoek uit 2023. Dit onderzoek is opgenomen in bijlage 4.

Geconcludeerd kan worden dat er mogelijk milieuhygiënische belemmeringen bestaan voor toekomstig grondverzet. De verhoogde gehalten in de waterbodem resulteren niet in onaanvaardbare risico’s. De waterbodem valt nergens binnen klasse Sterk Verontreinigd voor toepassen in oppervlaktewater (BoToVa-toetsing T1031). Er wordt geen aanvullend of nader onderzoek aanbevolen. Bij toekomstig grondverzet dient rekening gehouden te worden met beperkte toepasbaarheid van de toplaag door de aanwezigheid van de verhoogde gehalten aan PFAS.

Bodemchemisch onderzoek

Onderzoekcentrum B-WARE heeft een onderzoek uitgevoerd naar de bodemopbouw en bodemchemie van het plangebied. Dit onderzoek is opgenomen in bijlage 5.

Voor het in kaart brengen van de natuurontwikkelingsmogelijkheden is bodemchemisch onderzoek vereist naar de concentraties nutriënten (fosfaat, nitraat, ammonium) en andere relevante parameters als ijzer, aluminium (indicatief voor de mate van kleiigheid) en de buffering van de bodem (calcium, pH). Daarnaast spelen het bodemtype en de grondwaterstanden een belangrijke rol. Een eventuele overstromingsfrequentie is ook van invloed maar maakt geen onderdeel uit van het onderzoek. De focus ligt op de bodemopbouw, bodemchemie, inrichtingsmaatregelen en natuurpotenties. De resultaten van het onderzoek is door RHDHV gebruikt bij het opstellen van een inrichtingsplan.

Conclusie

Ten aanzien van het aspect (water)bodem dient naar aanleiding van het vooronderzoek geconcludeerd te worden dat er geen onaanvaardbare milieuhygiënische belemmeringen bestaan voor toekomstig grondverzet. Bij toekomstig grondverzet dient rekening gehouden te worden met beperkte toepasbaarheid van de toplaag door de aanwezigheid van de verhoogde gehalten aan PFAS.

4.1.3 Geluid

Wettelijk kader

Op grond van de Omgevingswet gelden regels voor geluid van (bepaalde) bedrijven en langs wegen en spoorwegen. Bij de ontwikkeling van nieuwe geluidsgevoelige objecten is in de regels akoestisch onderzoek nodig om aan te tonen dat de ontwikkeling voldoet aan de in/bij de wet gestelde regels. Het gaat daarbij om geluidsgevoelige bestemmingen als woningen, scholen en ziekenhuizen.

Een andere wet waarin de beperking van geluidhinder een rol speelt is de Luchtvaartwet. Deze wet regelt de vaststelling van grenswaarden voor luchthavens. Binnen het besluitgebied komen geen vliegvelden voor.

Onderzoek

In het besluitgebied worden geen nieuwe geluidgevoelige bestemmingen, zoals woningen en scholen en nieuwe geluid producerende functies zoals bedrijven en hoofdinfrastructuur mogelijk gemaakt. Het aspect geluid hoeft dan ook niet te worden onderzocht.

Conclusie 

Het aspect geluid vormt geen belemmering voor de uitvoerbaarheid van het projectbesluit.

4.1.4 Omgevingsveiligheid

Wettelijk kader

Omgevingsveiligheid (voorheen Externe Veiligheid) gaat over het beheersen van de risico's voor de omgeving als gevolg van gebruik en opslag van gevaarlijke stoffen bij bedrijven, het vervoer van gevaarlijke stoffen over de weg, het water, het spoor en door buisleidingen.

Er wordt onderscheid gemaakt in het plaatsgebonden risico (PR) en het groepsrisico (GR). Het PR is de kans per jaar dat een persoon, die zich continu en onbeschermd op een bepaalde plaats in de omgeving van een transportroute of inrichting bevindt, overlijdt door een ongeval met het transport van gevaarlijke stoffen op die route of binnen die inrichting. De grenswaarde is 10-6 per jaar. Dit betekent dat de overlijdenskans niet groter mag zijn dan één op de miljoen per jaar. Binnen de zogenaamde PR 10-6-contour mogen geen nieuwe kwetsbare objecten worden toegestaan. Voor ontwikkeling van nieuwe beperkt kwetsbare objecten geldt deze norm als streefwaarde.

Als in een bepaald aandachtsgebied rond een risicobron kans is op een ongeval met tien of meer dodelijke slachtoffers ontstaat een groepsrisico en moet een bestuurlijke verantwoording plaatsvinden of dit risico acceptabel is of niet.

Onderzoek

Het voorliggende plan voorziet niet in de realisatie van kwetsbare objecten of van risicovolle inrichtingen. In het besluitgebied liggen geen relevante buisleidingen van nationaal of regionaal belang een ook geen hoogspanningstracé.

Het besluitgebied ligt langs de IJssel, waarover transport van gevaarlijke stoffen plaatsvindt (conform Basisnet). De daarbij behorende aandachtsgebieden (gifwolk, explosie, brand) en een PR10-6-contour liggen deels op het besluitgebied.

Figuur 4.1 Ligging plaatsgebonden risicocontour en aandachtsgebieden

De PR 1x10-6 risicocontour ligt op de grens van het Basisnet. Met betrekking tot calamiteiten is sprake van een brandaandachtsgebied, een explosieaandachtsgebied en een gifwolkaandachtsgebied. Het besluitgebied ligt deels binnen deze PR 1x10-6 risicocontour en de aandachtsgebieden.

De PR-contour en de aandachtsgebieden (voorschriftengebieden) zijn opgenomen als in artikel 10. Aangezien dit project niet voorziet niet in de realisatie van kwetsbare objecten of van risicovolle inrichtingen, zijn berekeningen of nadere motiveringen niet aan de orde.

Conclusie

Vanuit het aspect omgevingsveiligheid is er sprake van een evenwichtige toedeling van functies op locaties, rekening houdend met de voorgenoemde regels.

4.1.5 Luchtkwaliteit

Wettelijk kader

Een initiatiefnemer van een projectbesluit moet in de volgende gevallen de luchtkwaliteit beoordelen (paragraaf 5.1.4.1 Besluit kwaliteit leefomgeving):

• bij de aanleg van auto(snel)wegen en de aanleg of aanpassing van lange wegtunnels;
• in of nabij aandachtsgebieden. Beoordeling van de luchtkwaliteit is nodig als:
  • 1. in het projectbesluit activiteiten staan die kunnen leiden tot een verhoging van de concentratie van stikstofdioxide (NO2) of fijnstof (PM10)
  • 2. de gevolgen zich uitstrekken tot in een aandachtsgebied

Dit volgt uit paragraaf 5.1.4.1 en artikel 9.1 van het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl). Beoordeling van de luchtkwaliteit betekent kort gezegd dat het bevoegd gezag motiveert dat:

• geen overschrijding dreigt van omgevingswaarden voor stikstofdioxide (NO2) of fijnstof (PM10) of andere stoffen, of
• de activiteit niet in betekenende mate (NIBM) bijdraagt aan de luchtverontreiniging.

Onderzoek

De in het inrichtingsplan en dit projectbesluit mogelijk gemaakte maatregelen zijn perceelsgebonden en zullen geen zodanige nieuwe luchtverontreiniging toevoegen, dat daardoor omgevingswaarden worden overschreden

De in dit projectbesluit mogelijk gemaakte maatregelen ten behoeve van de realisatie van de natuurdoelstellingen, hebben geen nadelige invloed op de luchtkwaliteit in het gebied. Nader onderzoek is niet benodigd.

Conclusie

De in dit projectbesluit mogelijk gemaakte maatregelen ten behoeve van de realisatie van de natuurdoelstellingen, hebben geen nadelige invloed op de luchtkwaliteit in het gebied.

4.2 Ecologie

4.2.1 Wettelijk kader

Dit projectbesluit voorziet in de planologisch-juridische regeling om maatregelen in het kader van de ambities en verplichtingen in het natuurbeleid mogelijk te maken. Ecologie is daarmee een zeer zwaar meewegend omgevingsaspect.

Voor de geldende wet- en regelgeving omtrent het aspect natuur wordt verwezen naar hoofdstuk 3 van deze motivering van het projectbesluit.

4.2.2 Onderzoek

RHDHV heeft een Natuurtoets uitgevoerd en maakt inzichtelijk of de maatregelen zoals opgenomen in het Inrichtingsplan Fortmond -Duursche Waarden mogelijk zijn in het kader van de natuurwet- en regelgeving en/of aanvullende maatregelen nodig zijn om negatieve effecten te voorkomen en/of een omgevingsvergunning benodigd is. De onderzoeksrapportage is opgenomen in bijlage 6.

In het Fortmonderbos zijn mogelijk leefgebiedsfuncties aanwezig voor vleermuizen, grondgebonden zoogdieren (kleine marterachtigen, bunzing, egel, boommarter, steenmarter, bever en otter), broedvogels, vogels met jaarrond beschermde nesten, vlinders (grote vos, grote weerschijnvlinder, kleine ijsvogelvlinder en sleedoornpage) en potentieel poelkikker en kamsalamander. Het project betekent verbetering van (potentieel) leefgebied. Het project tast de lokale staat van instandhouding van de beschermde soorten zeker niet aan.

Doding en verstoring tijdens in de uitvoeringsfase kan en moet met maatregelen worden voorkomen. Door het nemen van voorzorgsmaatregelen, zoals genoemd in paragraaf 5.4 van het onderzoek, wordt doding voorkomen en wordt verstoring zoveel mogelijk voorkomen. Hiermee wordt voldaan aan de specifieke zorgplicht.

Voorgenoemde maatregelen en toepassen van preventieve maatregelen dienen door een ecologisch deskundige te worden bewaakt. Eerdergenoemde maatregelen dienen specifiek gemaakt te worden, hiertoe dient in de uitvoeringsfase een ecologisch werkprotocol te worden opgesteld. Dit ecologisch werkprotocol en een logboek dient tijdens de werkzaamheden op locatie aanwezig te zijn.

In het project worden enkele kleinere bomen die op de erfgrens staan mogelijk verwijderd. Met de bosuitbreiding wordt veel meer houtopstand gerealiseerd dan de jonge aanplant dat waarschijnlijk verloren gaat.

Het deelgebied de Zaaij betreft enkel als Vogelrichtlijngebied maar is in het beheerplan wel expliciet aangeduid als “uitwerkingsgebied ontwikkelopgave Natura 2000”. De voorziene maaiveldverlaging is noodzakelijk om opstuwing door de uitbreiding van hardhoutooibos bij Achterweerd Zuid te compenseren. Daarnaast is deels ooibosontwikkeling mogelijk.

De SBB-percelen liggen deels in Vogelrichtlijngebied alsook geheel buiten de Natura 2000-begrenzing. Inrichtingsmaatregelen vinden alleen op een deel van perceel T (VR-gebied) plaats waardoor de aangrenzende boskern van het Fortmonderbos wordt versterkt alsook invulling wordt gegeven aan ontwikkeling natuurlijke graslanden, zoals glanshaverhooiland.

Activiteiten die invulling geven aan een Natura 2000 instandhoudingsmaatregel of passende maatregel in het kader van de habitatrichtlijn zijn vrijgesteld van omgevingsvergunning. Dit geldt vanuit Natura 2000 bescherming (paragraaf 11.1.2., Bal) alsook vanuit de flora en fauna bescherming (VR-soorten artikel 11.37 lid 2, Bal; HR-soort artikel 11.46 lid 2; andere soorten artikel 11.54 lid 2c). Voor houtopstanden geldt geen meldings- en herplantplicht (artikel 11.131, Bal).

Zoals eerder aangegeven geldt de specifieke zorgplicht Flora en fauna conform art. 11.6 en art 11.27 van het Bal voor Natura 2000. Dit geldt ook voor het aspect stikstofdepositie voor de aanbesteding- en uitvoeringsfase.

4.2.3 Conclusie

De in dit projectbesluit beschreven maatregelen ten behoeve van de realisatie van de natuurdoelstellingen, hebben een positieve invloed op de ecologie in het gebied.

4.3 Water

4.3.1 Wettelijk kader

In paragraaf 5.1.3 van het Besluit kwaliteit leefomgeving staat dat het bij een projectbesluit verplicht is om de waterbelangen mee te wegen. Dat geldt voor alle waterbelangen, waaronder ook die van grondwater. Het begrip 'weging van het waterbelang' heeft het voormalige begrip watertoets vervangen.

Dit betekent dat effecten van nieuwe ontwikkelingen op de waterhuishouding inzichtelijk moeten worden gemaakt. In deze paragraaf is de weging van het waterbelang als gevolg van de uitvoering van het projectbesluit opgenomen. Het relevante waterbeleid is beschreven in hoofdstuk 2 en wordt daarom hieronder niet herhaald.

4.3.2 Proces

Het waterschap is betrokken geweest in het gebiedsproces bij het uitwerken van de benodigde maatregelen die in dit projectbesluit mogelijk worden gemaakt. Het projectbesluit zal in ontwerp ook ter beoordeling worden voorgelegd aan het waterschap. De reacties van het waterschap zullen in deze paragraaf worden verwerkt.

Het waterschap is betrokken bij het opstellen van het Inrichtingsplan, dat de basis vormt voor het projectbesluit. Volgens het inrichtingsplan worden met de voorgestelde maatregelen doelen behaald voor het Natura-2000 gebied. Het waterschap heeft aangegeven dat de doelen en de bijbehorende maatregelen in hoofdlijnen beschreven moeten zijn in de waterparagraaf.

4.3.3 Onderzoek

Het waterbelang ten aanzien van dit project richt zich vooral op de impact van de werkzaamheden op de rivier de IJssel.

Rivierkundige analyse

Om de geplande ontwikkelingen, zoals opgenomen in het inrichtingsplan, te kunnen realiseren is een rivierkundige beoordeling nodig conform het Rivierkundig beoordelingskader. De rivierkundige analyse is opgenomen als bijlage bij het Inrichtingsplan (Bijlage 1).

De belangrijkste conclusies zijn hieronder weergegeven.

• Het ooibos in de Achterweerd Noord heeft nauwelijks effect op de rivier omdat dit niet in de stroombaan ligt. Ook de maaiveldverhogingen hebben nauwelijks effect.
• Het ooibos en de ophogingen in de Achterweerd Zuid geven de grootste rivierkundige effecten.
• Lokaal geven beide maatregelen in de Achterweerd Zuid een opstuwend effect van maximaal 2,2 mm.
• Het opstuwend effect wordt gecompenseerd door een afgraving van de Zaaij. Dit is de enige maatregel in het gebied welke voldoende compensatie kon bieden.
• Met de compensatiemaatregel bij de Zaaij wordt de waterstandsopstuwing verlaagd tot onder de 1 mm. Het waterstandsdalende effect is bovenstrooms van de maatregel nog merkbaar.
• De waterstandsverschillen buiten de as van de rivier zijn relatief klein. Er is een waterstandsdalend effect bij de nevengeul van Veessen-Wapenveld. Bij de Zaaij langs de waterkering is er een lokaal opstuwend effect van 10 mm. Het effect moet worden voorgelegd aan waterschap Drents Overijsselse Delta (WDOD).
• Er zijn minimale effecten op dwarsstroming. De effecten die er zijn, zijn gunstig en verlagen de lokale dwarsstroming.
• Het belangrijkste morfologische effect is de mogelijke aanzanding van 5mm per jaar in de binnenbocht bij de Achterweerd zuid bij een afvoer van 6.000 m3/s (eens per jaar). Hier is in de huidige situatie onvoldoende vaardiepte aanwezig. De potentiële aanzanding schampt de rand van de vaarweg in een binnenbocht van de rivier. Het effect op aanzanding op de gemiddeld erosie/sedimentatie in het hectometervak is minimaal. Dit komt omdat in het diepe gedeelte van de vaargeul (de buitenbocht), de stroomsnelheid iets toeneemt waardoor er erosie optreedt (1 cm per jaar). Hier is ook al ruim voldoende waterdiepte aanwezig. Lokaal is er ook een KRW-project gaande, waarbij natuurvriendelijke oevers worden gecreëerd. De effecten van de KRW-maatregel op de morfologie zijn waarschijnlijk significant groter dan de maatregel bij de Achterweerd zuid. Verwacht wordt dat door de verdere rivierverruiming in de binnenbocht het aanzandingseffect van de Achterweerd Zuid verminderd wordt of opschuift richting de binnenbocht en dus buiten de vaargeul valt.

Relatie met de andere projecten

Daarnaast is het relevant om de relaties met de volgende projecten in de directe omgeving te benoemen.

KRW-doelstelling en realisatie flauwe oevers langs de IJssel

Rijkswaterstaat heeft als waterbeheerder van de IJssel de opgave voor realisatie van de KRW-doelen. Het Consortium ‘Green Rivers Open Wonders’ (GROW) heeft een ontwerp opgesteld met invulling van een flauwe natuurlijke oever ter vervanging van de huidige steile en met stenen beklede oever.

Stroomlijn en compensatieopgave zachthoutooibos

In het kader van project Stroomlijn heeft Rijkswaterstaat een compensatieopgave voor ontwikkeling van zachthoutooibos. Ten noorden en westen van het deelgebied de Zaaij worden terreinen ingericht waar zachthoutooibossen kunnen ontwikkelen. De bosontwikkeling van deze ontwikkellocaties is opgenomen in het beschikbaar gestelde rivierkundige referentiemodel.

Dijkversterking Zwolle-Olst

De beoogde dijkversterking is nadrukkelijk geen onderdeel van de scope van het ontwerp. Wel wordt in het ontwerp rekening gehouden met de dijkbeschermingszone en mogelijke inpassing van de dijk. De dijk zal buitendijks worden verbreed met aanberming. In de uitvoeringsfasering kunnen de grondstromen waar mogelijk op elkaar afgestemd worden.

Effectbeoordeling van de ontgronding bij de Zaaij op de waterkering

Geanalyseerd is wat de impact is van een geplande ontgronding ter plaatse van De Zaaij is op de stijghoogte van het grondwater in een hoogwatersituatie, ter plaatse van de aangrenzende primaire waterkering. De analyse is opgenomen in Bijlage 9.

De nadere beoordeling naar de stijghoogte is uitgevoerd met in ogenschouw nemend dat de stijghoogte-modellering dient als input voor de pipinganalyse en macrostabiliteitsberekeningen van de dijkversterking Zwolle - Olst.

Het ontgraven bij “de Zaaij” heeft geringe invloed op de stijghoogte van het grondwater, maar deze is verwaarloosbaar klein ten opzichte van overige onzekerheden in geohydrologische berekeningen. Uit de uitgevoerde analyse blijkt de intredeweerstand van deze toplaag in het voorland niet maatgevend voor veiligheid van de dijk.

Het advies is daarom om de ontgraving van de toplaag in het voorland op deze locatie toe te staan. De uitgevoerde analyse bevestigd dat de intredeweerstand van de huidige toplaag beperkt is. Daarbij wordt deze toplaag in de huidige situatie landbouwkundig bewerkt.

4.3.4 Conclusie

De in dit projectbesluit beschreven maatregelen ten behoeve van de realisatie van de natuurdoelstellingen, hebben geen negatieve invloed op de waterbelangen in het gebied.

4.4 Archeologie

4.4.1 Wettelijk kader

In 1992 werd het Europese Verdrag van Malta ondertekend door een groot aantal EU-landen, waaronder Nederland. Doelstelling van dit verdrag is de veiligstelling van het (Europese) archeologische erfgoed. Dit moet met name gestalte krijgen in het ruimtelijke ordeningsbeleid. Concreet heeft dit tot gevolg dat bij de voorbereiding van ruimtelijke plannen en besluiten meer aandacht moet worden besteed aan de aanwezigheid van archeologische waarden en dat een beschermende regeling moet worden opgenomen ten aanzien van archeologische waarden.

In de Omgevingswet en daarop gebaseerde regelgeving staat beschreven hoe er met ons erfgoed omgegaan moet worden, wie welke verantwoordelijkheden daarbij heeft en hoe daar toezicht op gehouden moet worden.

4.4.2 Onderzoek

RAAP heeft een Archeologische afweging uitgevoerd. Voor deze natuurontwikkeling zal in een aantal deelgebieden de top van de ondergrond worden verwijderd. Het rapport betreft een beknopt memo met archeologische effectbeoordelingen en een advies voor het ontgravingsplan van het inrichtingsplan. De onderzoeksrapportage is opgenomen in bijlage 7.

De geplande ingrepen, ontgravingen tot 50 cm -maaiveld vallen binnen de in het omgevingsplan geldende vrijstellingsgrens tot 50 cm en derhalve geldt geen verplichting tot uitvoering van archeologisch onderzoek. Om niet over deze vrijstellingsdiepte te gaan wordt geadviseerd om tijdens de graafwerkzaamheden een marge aan te houden.

Wel dient te worden opgemerkt dat er op basis van historische bronnen vermoedens bestaan dat in de directe omgeving van deelgebieden (18), 19, 20 en 21 mogelijk een 12e/13e eeuwse kerk heeft gestaan, waarbij gedacht moet worden aan archeologische resten in de vorm van onder meer (natuurstenen) funderingen, begravingen (skeletten in/zonder grafkist), perceelsgreppels en afvalkuilen. Helaas is de exacte locatie van deze kerk niet bekend, maar om vertraging door het aantreffen van eventuele (toevals-)vondsten tijdens de civieltechnische graafwerkzaamheden te voorkomen is het raadzaam om in overleg te treden met de provincie en gemeente.

De provinciaal archeoloog heeft geadviseerd over de mogelijke locatie van de voormalige Kerk van Luchere ter hoogte van het kruispunt Fortmonderweg/ Barloseweg. Hoewel deze kruising niet in het plangebied ligt, is het onduidelijk waar deze kerk exact heeft gestaan. daarom is het raadzaam om bij de afgraving te letten op (bak)steen/puin in de ondergrond. In dat geval dient dit gemeld te worden bij de gemeente.

In het omgevingsplan (bestemmingsplannen) is de archeologisch bescherming opgenomen doormiddel van dubbelbestemmingen. Deze zijn gevormd door de gemeentelijke archeologische waarden- en verwachtingenkaart. De archeologisch bescherming is overgenomen met dit projectbesluit, via artikel Artikel 5 Waarde - Archeologie 1.

4.4.3 Conclusie

Vanuit het aspect archeologie is er sprake van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties, rekening houdend met de voorgenoemde adviezen.

4.5 Cultuurhistorie en landschap

4.5.1 Wettelijk kader

Bij het beschermen van cultureel erfgoed in het omgevingsplan, dan wel een projectbesluit, moet rekening worden gehouden met het behoud van cultureel erfgoed en werelderfgoed. Cultuurhistorische waarden zijn alle structuren, elementen en gebieden die cultuurhistorisch van belang zijn. Zij vertellen iets over de ontstaansgeschiedenis van het Nederlandse cultuurlandschap. Vaak is er een sterke relatie tussen aardkundige aspecten en cultuurhistorische aspecten. Het landschap is een belangrijke drager van de cultuurhistorie. Aan veel landschapselementen (essen, reliëf, houtwallen, bosjes) en de verkaveling en de wegen- en waterlopenstructuur is de ontstaans- en ontginningsgeschiedenis nog af te lezen.

4.5.2 Onderzoek

Het Fortmonderbos is één van de ca. 330 eeuwenoude bossen die Overijssel kent (Bremer 2017, 2020). Het bos komt al voor in 1780 (dus nu 240 jaar oud), maar is waarschijnlijk veel ouder en mogelijk al van voor 1600. Wallen die vaak kenmerkend zijn voor oud hakhout komen maar op twee locaties voor en niet binnen het bos.

Het eikenhakhoutbeheer dat in het bos van oudsher werd toegepast uit zich in de doorgeschoten eiken die onder meer aan de bosranden aanwezig zijn. Waarschijnlijk werd om de 10 – 15 jaar het bos afgezet. In de 20e eeuw is de hakhout cultuur verlaten en het hakhoutbeheer gestopt. Langs de westelijk bosrand zijn restanten van eikenhakhout met 3 essenstoven aanwezig. Deze zijn meer dan 250 jaar oud. Aan zuidrand van Fortmonderbos (Achterweerd Zuid) is een strook met doorgeschoten eikenhakhout, met eikenstoven en eikenstobbenstoof aanwezig. In het bos is ook doorgeschoten eikenhakhout, met diverse imposante eikenhakhoutvormen aanwezig.

In het Fortmonderbos is een kenmerkende oude beukenlaan aanwezig welke verwijst naar het voormalige landgoed. Deze gaat dwars door het bos van Achterweerd Zuid in noordoostelijke richting.

De instandhouding van de aanwezige (bovengronds en ondergronds) historische objecten, zoals opgenomen in Bijlage 2 Overzicht objecten, is geborgd in de regels.

4.5.3 Conclusie

De in dit projectbesluit mogelijk gemaakte maatregelen ten behoeve van de realisatie van de natuurdoelstellingen, hebben geen nadelige invloed op de cultuurhistorische waarden in het gebied.

4.6 Kabels en leidingen

4.6.1 Kader en onderzoek

Voor het besluitgebied zijn de meldingen van het Kabels en Leidingen Informatie Centrum (KLIC) opgevraagd bij het Kadaster. Er zijn twee punten binnen de deelgebieden waar werkzaamheden gaan plaatsvinden waar extra aandacht voor nodig is. Deze leidingen worden gehandhaafd en met de uitvoering van werkzaamheden moet hiermee rekening worden gehouden. Er is geen sprake van planologisch relevante kabels en leidingen, waardoor deze beschermd moeten worden in dit projectbesluit.

4.6.2 Conclusie

Ten aanzien van het aspect kabels en leidingen is er sprake van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties.

4.7 Explosieven

4.7.1 Kader en onderzoek

Bombs-Away heeft in een bureaustudie een effectrapportage en advies opgesteld voor de ontgravingen in het voorlopig ontwerp in het besluitgebied. Deze studie is in bijlage 8 opgenomen. Voor deze studie is gebruik gemaakt van eerder uitgevoerd OO-onderzoek, in kader van de KRW. Hieruit is gebleken dat in de tweede wereldoorlog de Canadezen ten noorden van Fortmond de IJssel zijn overgestoken. Als gevolg hiervan zijn er tijdens de tweede wereldoorlog vele loopgraven aangelegd binnen het besluitgebied. Dit leidt tot een verhoogd risico op de aanwezigheid van klein kalibermunitie, hand- en geweergranaten, munitie voor granaatwerpers en toebehoren van munitie. In het onderzoek zijn de verdachte loopgraven weergegeven in het gebied voornemens af te graven (conform VO). Rondom deze loopgraven geldt een verdachte zone van 5 meter als risicogebied met een diepte tot 1,5meter – maaiveld.

4.7.2 Conclusie

Rekening houdend met het uitvoeren van nader onderzoek ter plaatse van de af te graven gronden in verdachte gebieden, is er sprake van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties.

4.8 Sociaal economische effecten

4.8.1 Wettelijk kader

De Omgevingswet waarborgt een veilige, gezonde en goede fysieke leefomgeving. Natuur is onderdeel van de fysieke leefomgeving. De doelstellingen in de Omgevingswet gaan uit van een evenwichtige benadering waarbij bescherming, beleving en benutting van natuur zoveel mogelijk samengaan. Daarnaast houdt de wet rekening met andere ruimtelijke functies, sociaaleconomische vereisten en lokale en regionale bijzonderheden.

4.8.2 Sociaal economische aspecten en het platteland

De in het projectbesluit mogelijk gemaakte maatregelen hebben effect op de sociaal economische aspecten in een gebied. Hier mee wordt met name de leefbaarheid van een gebied bedoeld. Onder het thema leefbaarheid vallen diverse onderwerpen zoals werkgelegenheid, toegankelijkheid, woonklimaat (incl. voorzieningen) en recreatie.

Leefbaarheid is onderhevig aan verschillende ontwikkelingen in Nederland, zoals klimaatopgaven, de stikstofopgave, schaalvergrotingen in het buitengebied, maar ook demografische ontwikkelingen zoals bevolkingskrimp in bepaalde gebieden. De grootste effecten op de leefbaarheid ontstaat door dat laatste. Keuzes voor het wel of niet open houden van voorzieningen, het voortbestaan van bijvoorbeeld sportclubs, en ook woningbouw zijn hiervan afhankelijk. Veranderende milieuwet- en regelgeving hebben ook een effect op de leefbaarheid. De keuzes van ondernemers om hun bedrijven voort te zetten en/of uit te breiden hangen hier vaak mee samen.

De Natura 2000-herstelmaatregelen kunnen ook wel een effect hebben op de veranderingen van de leefbaarheid, maar die is gering. Deze zijn hieronder beschreven:

Werkgelegenheid

Door de uitvoering van de Natura 2000-maatregelen in dit gebied, is de natuur beter bestand tegen de uitstoot van stikstof. Naast het verlagen van de stikstofuitstoot door bronmaatregelen door het Rijk leidt dit op termijn tot meer ontwikkelingsmogelijkheden voor bijvoorbeeld bedrijven en woningbouw.

Op zeer lokaal niveau kunnen de maatregelen wel negatieve effecten hebben op de werkgelegenheid. De effecten kunnen nadelige gevolgen hebben voor de huidige bedrijfsvoering van omliggende bedrijven. Hiervoor is in het gebiedsproces continue aandacht. Een gevolg kan zijn dat bedrijven stoppen of verplaatsen. De maatregelen kunnen ook leiden tot omvorming van de bedrijfsvoering die gericht is op de (veranderende) milieuwetgeving, waardoor er een duurzamere en toekomstbestendige bedrijfsvoering ontstaat. Sommige maatregelen kunnen ook leiden tot verbetering, bijvoorbeeld doordat droge gronden natter worden. Waar het wel leidt tot negatieve gevolgen wordt in het gebiedsproces gezocht naar oplossingen die leiden tot het behalen van de Natura 2000-doelen en met zo min mogelijk negatieve effecten op de omliggende bedrijven.

Eigenaren van gronden die niet meer geschikt zijn voor agrarisch gebruik hebben de mogelijkheid om gronden tegen marktconforme prijs te verkopen. Daarnaast wordt er gezocht naar ruilgronden of gekeken of de gronden op een andere wijze in de bedrijfsvoering kunnen worden opgenomen (bijvoorbeeld natuurbeheer). Agrariërs die, ondanks mitigerende maatregelen, toch schade aan productiepercelen of erven en gebouwen ondervinden door hydrologische maatregelen komen in aanmerking voor een schaderegeling.

Een uitgebreidere beschrijving van dit proces is opgenomen in hoofdstuk 1. Als tijdelijk effect op de werkgelegenheid is dat er lokale aannemers worden ingeschakeld bij de uitvoering van de maatregelen.

Toegankelijkheid

De maatregelen kunnen ook effecten hebben op wegen, bijvoorbeeld door vernatting of schade tijdens de uitvoering. Waar mogelijk worden er mitigerende maatregelen getroffen om de effecten te voorkomen of zo klein mogelijk te laten zijn. Schade tijdens de uitvoering wordt gerepareerd.

Het plan leidt niet tot het verdwijnen van wegen, waardoor de toegankelijkheid van het gebied niet veranderd. Uitgangspunt is behoud van de toegankelijkheid van het bestaande niveau van toegankelijkheid van het natuurgebied, zodat mensen ook kunnen blijven genieten van de natuur.

Recreatie

Mooiere en robuustere natuurgebieden kunnen in theorie leiden tot vergroting van de recreatieve sector van het gebied. Uitgangspunt is behoud van het bestaande niveau van toegankelijkheid van het natuurgebied, zodat mensen ook kunnen blijven genieten van de natuur.

Dit kan kansen bieden voor de leefbaarheid van een gebied. Tijdens de uitvoeringsfase kunnen er negatieve effecten optreden voor de recreatie, maar deze zijn van tijdelijke aard. Het gaat hierbij om actieve machines in het gebied, tijdelijke opslag van bouwmaterialen (duikers, ed.) en tijdelijke opslag van grond of organisch materiaal. Tijdens de uitvoering wordt er gecommuniceerd over het eventueel afsluiten of omleggen van recreatieve routes.

4.8.3 Conclusie

De sociaal economische aspecten in een gebied (met name de leefbaarheid) is met name afhankelijk van demografische ontwikkelingen. Negatieve effecten hierop door de natuurmaatregelen is beperkt. Waar negatieve effecten ontstaan is bekeken of deze gemitigeerd of gecompenseerd kunnen worden. Daarnaast wordt er bij het beschikbaar krijgen van de gronden ook gezocht naar een passende oplossing in de vorm van aankoop, ruiling, omvorming of schadevergoeding. Het projectbesluit is daarmee uitvoerbaar voor wat betreft de sociaal economische aspecten.

Hoofdstuk 5 Juridische planopzet

5.1 Systematiek algemeen

5.1.1 TAM-IMRO

In eerdere inpassingsplannen voor Overijsselse Natura-2000 gebieden werd en wordt zoveel mogelijk aangesloten bij de vigerende gemeentelijke ruimtelijke plannen. Onder de werking van het projectbesluit blijft dit in principe, voor zover mogelijk, overeind.

Met dit projectbesluit wordt het omgevingsplan van de gemeente Olst-Wijhe niet gewijzigd. De regels uit het omgevingpslan van de gemeente Olst-Wijhe, zoals bedoeld in atikel 22.1 Omgevingswet komen niet te vervallen. Wanneer de regels uit dit projectbesluit in strijd zijn met de regels uit het omgevingsplan, hebben de regels uit dit projectbesluit voorrang. Dit wordt bepaald in artikel 3, sub c van de planregels.

Dit provinciaal projectbesluit wordt digitaal vormgegeven in een zogenaamd 'TAM-IMRO'-besluit ("Tijdelijke Alternatieve Maatregel opstellen van omgevingsdocumenten op basis van de IMRO2012 standaard").

Gekozen is om de regeling van het omgevingsplan (regeling uit bestemmingsplan 'Uiterwaarden') als uitgangspunt te hanteren.

5.1.2 Algemene opbouw

Het projectbesluit regelt de gebruiks- en bebouwingsmogelijkheden van de gronden in het projectgebied, behorend bij de functie die aan de verschillende gronden wordt gegeven. In de regels is bepaald dat de functies mede dienen voor de instandhoudingsdoelstellingen van het Natura 2000-gebied. Daarom is in iedere regel een koppeling gelegd met de instandhoudingsdoelstellingen van het Natura 2000-gebied "Rijntakken" en, als dat relevant is, met het Inrichtingsplan. Het inrichtingsplan is als bijlage bij de regels gevoegd. Op deze manier wordt gewaarborgd dat alle ontwikkelingen die voorzien zijn, ook uitvoerbaar zijn.

5.2 Toelichting op de regels

Artikel 1 Begrippen

In dit artikel zijn de begrippen opgenomen die van belang zijn voor de toepassing van het plan. Met het geven van een omschrijving wordt voorkomen dat er onduidelijkheid ontstaat over de inhoud van het begrip. Dit komt de uitleg van de regeling ten goede.

Artikel 2 Meet- en rekenbepalingen

In dit artikel wordt uiteengezet hoe bij de toepassing van de regeling wordt gemeten.

Artikel 3 Voorrangsbepaling

De regels uit het omgevingsplan van de gemeente Olst-Wijhe vervallen door dit projectbesluit niet. Daar waar de regels in dit projectbesluit strijdig zijn met de regels in het omgevingsplan van de gemeente Olst-Wijhe , hebben de regels uit dit projectbesluit voorrang op de regels uit het omgevingsplan van de gemeente Olst-Wijhe.

Artikel 4, 5, 6 en 7 Functies en activiteiten

In deze artikelen zijn regels gesteld over de functies en bouwactiviteiten van de functies Natuur, Waarde-Archeologie 1, Waterstaat-Waterkering en Waterstaat-Waterstaatkundige functie.

Artikel 4 Natuur

Deze functie is toegekend aan gronden, waarop natuurontwikkeling zal plaatsvinden en die dus aan het agrarisch gebruik worden onttrokken.

De voor 'Natuur' aangewezen locatie is bedoeld voor behoud, herstel en ontwikkeling van natuur- en landschapswaarden en bos, natuur, overeenkomstig het Inrichtingsplan (dat als Bijlage 1 Inrichtingsplan Definitief ontwerp bij de regels is gevoegd), extensieve dagrecreatie en houtoogst.

Daarbij behorend (oppervlakte)water, de instandhouding van de ter plaatse, bovengronds en ondergronds aanwezige historische objecten (zoals opgenomen in Bijlage 2 Overzicht objecten) en bij deze functie behorende voorzieningen, zoals voorzieningen ten behoeve van extensieve dagrecreatie, zoals voet-, fiets- en ruiterpaden, artistieke objecten, uitkijktorens en vogelobservatiehutten, en voorzieningen ten behoeve van de waterhuishouding.

Voor gebouwen en overkappingen geldt een vergunningsplicht.

Opgemerkt wordt dat in art. 4.2 en 4.5.1 de tijdelijke functies ten behoeve van naastgelegen dijkversterkingsproject van het waterschap worden toegestaan.

Artikel 5 Waarde-Archeologie 1, Artikel 6 Waterstaat-Waterkering en Artikel 7 Waterstaat-Waterkering

De inhoudelijke regeling uit het omgevingsplan is, voor zover van toepassing, onverkort overgenomen in dit projectbesluit, waarmee de bescherming van de archeologische en waterbelangen gewaarborgd is. Hierbij is uitgegaan van de regeling zoals opgenomen in bestemmingsplan 'Uiterwaarden'.

Artikel 8, 9, 10 en 11

Deze artikelen bevatten algemene regels ten aanzien van de anti-dubbeltelregel, strijdig gebruik, aanduidingsregels en regels over de termijn van het niet vaststellen van belemmerende regels.

Artikel 12 en 13

Uitgangspunt in dit projectbesluit is dat bestaande legale bouwwerken en legale gebruiksvormen in principe als zodanig zijn toegestaan. Bouwwerken en gebruiksvormen die al strijd zijn met het vorige ruimtelijk plan worden expliciet uitgesloten van het overgangsrecht van het nieuwe projectbesluit. Ze blijven daarmee in strijd. Handhaving blijft daardoor een optie.

Voor dit projectbesuit is ook de volgende regeling van belang:

Behoudens voor zover uit de Richtlijnen 79/409/EEG en 92/43/EEG van de Raad van de Europese Gemeenschappen van 2 april 1979 inzake het behoud van de vogelstand onderscheidenlijk van 21 mei 1992 inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna beperkingen voortvloeien ten aanzien van ten tijde van de inwerkingtreding van een inpassingsplan bestaand gebruik. Dit betekent dat de standaardbepalingen voor het overgangsrecht niet onverkort kunnen worden toegepast, als uit de de natuurregelgeving gebruiksbeperkingen voortvloeien. In dat geval gaat de ‘hogere regelgeving’ boven het overgangsrecht. Om de gebruikers van de gronden de tijd te geven hun bedrijfsvoering of ander gebruik aan te passen aan de nieuwe situatie is in de overgangsbepaling voor het gebruik opgenomen dat de beperking in het overgangsrecht pas intreedt twee jaar na het onherroepelijk worden van het projectbesluit.

In de slotregel is vermeld hoe het plan wordt aangehaald.

Hoofdstuk 6 Uitvoerbaarheid

6.1 Maatschappelijke uitvoerbaarheid

6.1.1 Provinciale sturingsfilosofie

De provincie Overijssel past voor haar rol in het ruimtelijk domein een bestuursfilosofie toe die er naar streeft om maatschappelijke resultaten te boeken waar inwoners van Overijssel belang aan hechten. De sturingsfilosofie van de provincie Overijssel is kort samen te vatten als ‘resultaat door partnerschap’. De provincie vormt vitale coalities met de partners en netwerken waarin verschillende partners gezamenlijk in actie komen om maatschappelijk resultaat te boeken.

Hoofdlijnen van deze sturingsfilosofie zijn:

• Complexe maatschappelijke uitdagingen integraal en samen met publieke, private en maatschappelijke partners in vitale coalities aanpakken;
• Ruimte voor bestuurlijke partners om op het meest geëigende schaalniveau op eigen gezag te handelen;
• Eenvoudige en heldere regels.

Gebiedsprocessen

In het kader van deze sturingsfilosofie is Samen Werkt Beter in het leven geroepen. In deze motivering is het gebiedsproces beschreven van het Natura 2000-gebied "Rijntakken - deelgebied IJsseluiterwaarden".

Keuze ruimtelijk instrument

In de provinciale sturingsfilosofie is ook beschreven op welke momenten de provincie Overijssel (selectief) gebruik maakt van het ruimtelijke instrument ‘inpassingsplan’, nu 'Projectbesluit'. Dit instrument kan de provincie Overijssel in de volgende situaties inzetten:

• Als er sprake is van provinciaal belang, en;
• Als er uit overleg blijkt dat de gemeente niet bereid is om een gemeentelijk ruimtelijk instrument te hanteren, of hiertoe niet (tijdig) overgaat, of;
• Als de gemeente aan de provincie vraagt om een inpassingsplan/projectbesluit vast te stellen.

De te nemen maatregelen in het kader van de Ontwikkelopgave Natura 2000 passen in veel gevallen niet binnen het nu geldende omgevingsplan. Dit zorgt ervoor dat een groot aantal ruimtelijke procedures noodzakelijk is om deze maatregelen mogelijk te maken. Vanwege de benodigde proceduretijd ligt de ruimtelijke planvorming op het kritieke tijdpad van de planning van de Ontwikkelopgave Natura 2000. Het is daarom van groot belang om de ruimtelijke planvorming zo efficiënt mogelijk in te richten.

Essentieel onderdeel hierbij is de vraag of een gemeentelijk of provinciaal ruimtelijk instrument opgesteld gaat worden om de benodigde maatregelen planologisch-juridisch mogelijk te maken.

De gemeente heeft ingestemd met het opstellen van het projectbesluit.

6.1.2 Omgevingsproces

In de Omgevingswet staan regels opgenomen over de projectbesluitprocedure. In Artikel 5.51 van de Omgevingswet is vastgelegd dat in een Projectbesluit wordt beschreven op welke wijze burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties zijn betrokken bij de voorbereiding (hierna 'belanghebbende'). In dit hoofdstuk wordt toegelicht hoe belanghebbenden tijdens de planvorming zijn betrokken en hoe met hun inbreng is omgegaan.

Gebiedspartners

In het gebiedsproces Fortmond-Duursche Waarden werken de volgende 'Samen Werkt Beter' partners samen: LTO Noord, Staatsbosbeheer, Gemeente Olst - Wijhe, provincie Overijssel, Waterschap Drents Overijsselse Delta, Natuurmonumenten, Overijssels Particulier Grondbezit, Stichting IJssellandschap, gemeente Zwolle en gemeente Kampen. Rijkswaterstaat, provincie Gelderland zijn ook betrokken als partner.

Natuur en Milieu Overijssel (NMO) is bestuurlijk trekker van het proces. De verschillende partnerorganisaties vertegenwoordigen brede belangen en zijn op zowel ambtelijke (ambtelijke adviescommissie) als bestuurlijke wijze (bestuurlijk adviescommissie) betrokken bij het gebiedsproces. De bestuurlijk adviescommissie (BAC) heeft als taak het begeleiden van het project en het gebiedsproces om uiteindelijk te komen tot een begeleidend advies richting het Bevoegd Gezag (Gedeputeerde Staten van de provincie Overijssel) over het definitief ontwerp en het Projectbesluit.

Doel en uitgangspunten participatieproces

In het uiterwaardengebied van de IJssel komen veel opgaves, projecten en belangen samen. Het participatieproces is daarom gericht op het tijdig zicht krijgen op belangen van bewoners en andere partijen, zodat deze meegewogen kunnen worden tijdens het ontwerpproces. Daarnaast zijn binnen dit proces de raakvlakken met andere projecten en ontwikkelingen in beeld gebracht, om ervoor te zorgen dat de verschillende ontwikkelingen in de juiste opgave worden meegenomen en er breed gecommuniceerd kan worden over wat er speelt in het uiterwaardengebied. Voorafgaand aan het proces zijn de verschillende stakeholdergroepen geïnventariseerd.

Schillenbenadering

Bij bewoners en eigenaren is de zogenaamde 'schillenbenadering' (figuur 6.1) gehanteerd, waarbij in het project voor communicatie en participatie de hoogste prioriteit ligt bij bewoners en eigenaren in het projectgebied of direct daarbuiten. Daarnaast is voor alle stakeholdergroepen bepaald welk communicatie- en participatieniveau gehanteerd is (tabel 6.1). Voor goede participatie is voldoende informatie een basisvoorwaarde. De communicatiemomenten en -vormen (informeren) worden daarom meegenomen in de schillenbenadering en het doorlopen proces.

Figuur 6.1 Schillen benadering bewoners

Stakeholdergroepen		Participatievorm
Partnerorganisaties Samen Werkt Beter	LTO Noord, Staatsbosbeheer, Gemeente Olst - Wijhe, provincie Overijssel, Waterschap Drents Overijsselse Delta, Natuurmonumenten, OPG, Stichting IJssellandschap, gemeente Zwolle en gemeente Kampen, Rijkswaterstaat, provincie Gelderland, Natuur en Milieu Overijssel	Adviseren
Partnerorganisaties	Staatsbosbeheer, provincie Overijssel, Rijkswaterstaat	Coproduceren/ meewerken
Klankbordgroep	Belangenbehartigers van: natuur, landbouw, visserij, recreatie, cultuurhistorie, bewoners en grondeigenaren	Adviseren/ meepraten
Bewoners en gebruikers binnen het plangebied	Grondeigenaren, bewoners binnen het plangebied en pachters	Adviseren/ meepraten
Direct aanwonenden	Bewoners en eigenaren direct grenzend aan het plangebied	Adviseren/ meepraten
Omwonenden	Bewoners die in de buurt van het plangebied wonen	Raadplegen/ meedenken

Tabel 6.1 Participatieniveau per stakeholdergroep

Participatievormen

Hieronder zijn de verschillende participatievormen die binnen dit project voorkomen kort toegelicht:

• Raadplegen/ meedenken: participanten zijn gesprekspartner en/of informant bij de ontwikkeling en uitvoering van beleid. Het proces richt zich op het in beeld krijgen van ervaringen, belangen, verwachtingen en nieuwe ideeën. De opbrengst wordt ter kennisgeving opgevat: we zijn als provincie niet verplicht de opbrengst te verwerken. We koppelen wel altijd terug aan de deelnemers wat er met hun inbreng is gebeurd. Bijvoorbeeld op welke onderdelen beleid is aangepast. Ook wanneer de opbrengst van participatie niet leidt tot wijziging van beleid, wordt uitgelegd waarom.
• Adviseren/ meepraten: participanten worden in de gelegenheid gesteld om problemen aan te dragen en oplossingen te bedenken. Het proces richt zich op het verkrijgen van een advies van belanghebbenden over de gewenste richting. Dit advies weegt zwaar mee in de besluitvorming. Als adviezen niet worden opgevolgd, dan moeten we helder onderbouwen waarom niet.
• Coproduceren (mee-uitvoeren)/ meewerken: participanten worden in de gelegenheid gesteld mee te werken aan mogelijke alternatieven, dan wel mede-uitvoering te geven aan de realisatie van (onderdelen van) het vastgestelde beleid. Samen met een andere partij komt het voorstel inhoudelijk en/of financieel tot stand. Als provincie verbinden we ons aan de gekozen oplossing, als deze valt binnen de vooraf gestelde kaders.

Het doorlopen gebiedsproces

Tijdens het gebiedsproces voor het inrichtingsplan en het Projectbesluit is uitvoerig overleg gevoerd met de omgeving. De omwonenden en andere belanghebbenden, zoals horeca- en agrarisch ondernemers, zijn al vroeg betrokken bij de Natura 2000-opgave. Het gebiedsproces met de omgeving is in 2021 van start gegaan met een eerste schetsontwerp.

Schetsontwerp

De participatie was in deze eerste fase vooral gericht op het informeren over de opgave en het ophalen van wensen en suggesties uit het gebied, met als focus de belanghebbenden uit schil 1 en 2. Tijdens verschillende sessies, bijeenkomsten en persoonlijke gesprekken hebben betrokkenen de mogelijkheid gekregen om vragen te stellen en hun inbreng te geven. Bij de totstandkoming van het ontwerp is deze lokale gebiedskennis opgehaald, beoordeeld en, waar passend binnen de kaders van de Natura 2000 opgave, zijn deze meegenomen in het ontwerp.

Voorlopig en definitief ontwerp

Met deze informatie en de inbreng vanuit de omgeving is het ontwerp doorvertaald naar een voorlopig ontwerp (VO). In de periode hierna is een reeks van excursies georganiseerd om breed te informeren over de opgaves langs de IJssel (samen met KRW, Rijkswaterstaat en Staatsbosbeheer). Daarnaast is met direct belanghebbenden in persoonlijke gesprekken gesproken over maatregelen, eigendom en beheer. Het VO is doorvertaald naar een definitief ontwerp (DO) en door de bestuurders van de partnerorganisaties is op dit DO een positief advies gegeven. Tijdens de terinzagelegging van het DO is een informatiebijeenkomst georganiseerd waar geïnteresseerden informatie konden krijgen en vragen konden stellen. Het DO heeft gediend als basis voor het Projectbesluit.

(Ontwerp)-Projectbesluit

Tijdens de terinzagelegging van het ontwerp-Projectbesluit is een informatiebijeenkomst georganiseerd. Bezoekers konden daar een toelichting krijgen op de stukken, inhoudelijke vragen stellen over het besluit of de procedure en de documenten inzien. Daarnaast werd informatie gegeven over het proces en de juridische procedure. De bijeenkomst trok circa 60 bezoekers en verliep in een positieve sfeer, hoewel er ook kritische vragen werden gesteld. Naast enkele direct betrokkenen waren dit keer veel geïnteresseerden uit de bredere omgeving aanwezig.

Het gebiedsproces

In de tabel hieronder staan de verschillende communicatie- en participatievormen gedurende het ontwerpproces weergegeven.

Processtap	Communicatie- of participatievorm
Schetsontwerp
Huisbezoek/ keukentafelgesprek	Persoonlijke kennismaking met toelichting opgave. Ophalen gebiedskennis, wensen, suggesties en issues. (schil 1 en 2)
Overleg plaatselijk belang	Informeren over de opgave, ophalen gebiedskennis en afstemming over de processtappen met bewoners.
Informatiebijeenkomst en inloopbijeenkomst	Informeren over de opgave en het ophalen gebiedskennis, wensen, suggesties en issues. (schil 1-4)
Bewonerssessie	Ophalen gebiedskennis, wensen, suggesties en issues. (schil 1 en 2)
Huisbezoek/ keukentafelgesprek	Toelichting en terugkoppeling (schil 1 en 2)
Projectgroep overleggen	Raakvlakmanagement met alle partijen in het gebied die een opgave hebben.
Nieuwsberichten diverse media	Informeren over de opgave.
Bijeenkomst Ambtelijke Advies Commissie en Bestuurlijke Advies Commissie	BAC wordt geïnformeerd over het schetsontwerp en het proces.
Voorlopig ontwerp
Bewonerssessie	Samen kijken naar het ontwerp met de ecoloog en ontwerper. Verdieping aandachtspunten, wensen en suggestie. Kijken of/hoe deze in het ontwerp meegenomen kunnen worden. (schil 1 en 2)
Overleg plaatselijk belang	Informeren over de opgave, ophalen gebiedskennis en afstemming over de processtappen met bewoners.
Expertmeetings	De experts van de verschillende partijen geven input op het concept voorlopig ontwerp.
Huisbezoek/ keukentafelgesprek	Toelichting en terugkoppeling. (schil 1 en 2)
Informatiebijeenkomst en inloopbijeenkomst	Toelichting voorlopig ontwerp met mogelijkheid om vragen te stellen. Ophalen wensen, suggesties en issues. (schil 1-3) (schil 1-4)
Nieuwsbrief, brieven, media	Informeren over voorlopig ontwerp en proces (schil 1-4)
Klankbordgroep bijeenkomst	Informeren en mogelijkheid voor klankbordgroep om advies te geven over het voorlopig ontwerp aan de BAC.
Projectgroep overleggen	Raakvlakmanagement met alle partijen in het gebied die een opgave hebben.
Communicatie overleggen	Afstemmingsoverleg gebiedsproces en communicatie met alle partijen die een opgave hebben in Fortmond.
Bijeenkomst Ambtelijke Advies Commissie en Bestuurlijke Advies Commissie	BAC stelt het voorlopig ontwerp vast en vraagt om de maatregelen verder uit te werken.
Definitief ontwerp
Excursies en veldbezoeken	Diverse excursies en veldbezoeken. (schil 1-4)
Expertmeetings	De experts van de verschillende partijen geven input op het definitief ontwerp.
Huisbezoek/ keukentafelgesprek	Toelichting en terugkoppeling (schil 1 en 2)
Nieuwsbrief, brieven, media	Informeren over definitief ontwerp en proces (schil 1-4)
Klankbordgroep bijeenkomst	Informeren en mogelijkheid een advies te geven aan BAC
Projectgroep overleggen	Raakvlakmanagement met alle partijen in het gebied die een opgave hebben.
Communicatie overleggen	Afstemmingsoverleg gebiedsproces en communicatie met alle partijen die een opgave hebben in Fortmond.
Bijeenkomst Ambtelijke Advies Commissie en Bestuurlijke Advies Commissie	BAC geeft advies aan Gedeputeerde Staten over het definitieve ontwerp.
Ontwerp-Projectbesluit
Nieuwsbrief, brieven, media	Informeren over informatiebijeenkomst en terinzagelegging ontwerp-Projectbesluit.
Inloopbijeenkomst	Toelichting ontwerp-Projectbesluit met mogelijkheid om vragen te stellen en informatie te krijgen over het ontwerp-Projectbesluit en het proces.

Tabel 6.2 Gebiedsproces en communicatie

Resultaat en belangenafweging

Tijdens het ontwerpproces zijn verschillende zorgen en wensen geuit. Dit ging zowel over het proces als over concrete (ontwerp)oplossingen en uitvoering. Hieronder staat op welke wijze hiermee is omgegaan. De belanghebbenden hebben een schriftelijke en, waar mogelijk, mondelinge reactie gehad op geuite zorgen en wensen.

Ontwerpkeuzes

De kans op het verlies van vrij uitzicht door bosontwikkeling wordt als belangrijke zorg ervaren door bewoners in het gebied. Daarnaast gaven de ontwerpen onvoldoende duidelijkheid over hoe de bossen (en andere natuur) er in de toekomst uit gaan zien. Ook zijn er zorgen over toename van recreanten en het verlies van privacy in o.a. tuinen.

Naar aanleiding van de zorgen over o.a. het verlies van vrij uitzicht zijn de plannen aangepast. Vooral in het deelgebied De Zaaij is een groot deel van het beoogde bos komen te vervallen, zodat het vrije uitzicht daar behouden blijft. Op andere plekken binnen het plangebied wordt wel nieuw ooibos ontwikkeld, zoals in Achterweerd-Noord. Op twee locaties aansluitend aan het huidige Fortmonderbos wordt langdurige uitmijningsbeheer toegepast zodat deze percelen nog lange tijd een open karakter hebben en pas over vele jaren bos zal ontwikkelen.

In de zomer van 2024 is een reeks van excursies georganiseerd om aan belangstellenden te laten zien hoe de verschillende natuurtypes eruitzien en om uitleg te geven over het toekomstig beheer. Daarnaast is toegelicht dat er vanuit de Natura 2000-opgave geen recreatieve voorzieningen worden toegevoegd. Bestaande hekwerken worden gehandhaafd of waar nodig vervangen, zodat privacy op eigendommen gewaarborgd blijft.

Planproces en procedures

Bij grondeigenaren heerst onzekerheid over de (financiële) mogelijkheden om hun grond in eigendom te houden of te verkopen aan de provincie. Daarnaast is er onduidelijkheid over de toekomstige gebruiksmogelijkheden van de (natuur)percelen.

Aan grondeigenaren die dat wilden is het proces van grondverwerving (zoals beschreven in paragraaf 6.2.2) toegelicht en is helderheid gegeven over de toekomstige gebruiksmogelijkheden. Daarnaast zijn op verzoek taxaties uitgevoerd en is inzicht gegeven in de beheervergoedingen (SNL) die bij de toekomstige beheertypes van de gronden horen.

6.1.3 Projectprocedure

Na de verkenningsfase is in 2021 het gebiedsproces Fortmond-Duursche Waarden gestart onder bestuurlijke trekkerschap van Natuur en Milieu Overijssel. In de periode 2021-2025 zijn de verschillende fasen doorlopen en is het definitieve inrichtingsplan opgesteld.

Het proces voor het vaststellen van een Projectbesluit begint onder de Omgevingswet met een Kennisgeving Voornemen en een Kennisgeving Participatie. Voor dit project zijn beide kennisgevingen gezamenlijk gepubliceerd op 26 maart 2025 op officiëlebekendmakingen.nl. Daarnaast zijn Provinciale Staten geïnformeerd en om advies gevraagd over het voornemen om een projectbesluit op te gaan stellen voor Fortmond -Duursche Waarden.
In de kennisgeving stond aangegeven dat belanghebbenden binnen zes weken alternatieven konden aandragen. Deze alternatieven moesten voldoen aan een aantal (bestuurlijke) randvoorwaarden. De alternatieven moeten binnen het projectgebied liggen, bijdragen aan de natuurdoelen uit het beheerplan, en passen binnen de wettelijke kaders.
Het ontwerp-Projectbesluit heeft in het najaar van 2025 gedurende zes weken ter inzage gelegen. Tijdens deze periode konden zienswijzen worden ingediend. De ontvangen zienswijzen en adviezen zijn beantwoord in een Zienswijzennota (Bijlage 10) en voor zover aan de orde, verwerkt in het vastgestelde Projectbesluit. In deze zienswijzennota zijn ook de ambtshalve wijzigingen opgenomen.

Hieronder is een overzicht opgenomen van de reacties op de formele procedure:

• Kennisgeving Voornemen en Participatie
• Ontwerp-Projectbesluit

Uitkomst Kennisgeving Voornemen en Participatie

Naar aanleiding van de kennisgeving zijn vijf alternatieven ingediend. Deze zijn inhoudelijk beoordeeld. De alternatieven pasten niet binnen de gestelde randvoorwaarden en hebben daarom niet geleid tot aanpassing van het Projectbesluit. De ingebrachte alternatieven en onze reactie daarop zijn hieronder in een paar punten samengevat.

• In de alternatieven is verzocht om natuuropgaven op bepaalde percelen te laten vervallen, of buiten het projectgebied in te vullen. Dit verzoek valt buiten de gestelde randvoorwaarde om de natuurdoelstellingen te realiseren binnen het projectgebied.
• Er is verzocht om natuuropgaven op andere locaties binnen het projectgebied in te vullen met als doel om de huidige agrarische bestemming te kunnen behouden. Het volledige plangebied binnen het Projectbesluit krijgt de functie natuur. Hierdoor is het niet mogelijk om opgaven binnen het plangebied te verplaatsen.
• Er zijn vragen gesteld over het beheer van de natuur in Fortmond-Duursche Waarden (zowel binnen als buiten de projectbegrenzing). Het beheer wordt niet vastgelegd in een Projectbesluit maar in afzonderlijke afspraken tussen eigenaren en beheerders. Indien het beheer niet conform deze afspraken of de beoogde natuurdoeltypen wordt uitgevoerd, kan de beheerder hierop worden aangesproken en eventueel een handhavingsverzoek worden ingediend.
• Er is verzocht om de huidige agrarische functie te behouden en deze niet te wijzigen naar de functie natuur. De functiewijziging van agrarisch naar natuur is noodzakelijk om bemesting in de toekomst uit te sluiten zodat de natuurdoelen behaald kunnen worden. De huidige agrarische functie sluit bemesting niet uit en kan hierdoor niet worden geborgd. Dit staat los van of er nu in de praktijk daadwerkelijk bemesting plaatsvindt. Binnen de systematiek van de Ontwikkelopgave krijgen percelen die niet langer bemest mogen worden de functie natuur.
• De wens om openheid te behouden is meerdere malen in het gebiedsproces besproken. Waar mogelijk is hieraan tegemoetgekomen; in De Zaaij blijft de openheid grotendeels behouden. Verdergaande aanpassing is niet mogelijk, omdat dit niet verenigbaar is met de in het beheerplan vastgelegde Natura 2000-doelstellingen.

Uitkomst ontwerp-Projectbesluit

Tijdens de terinzagelegging van het ontwerp-Projectbesluit zijn er zes zienswijzen ingediend. Deze reacties hebben niet geleid tot aanpassing van het Projectbesluit. Hieronder staan de belangrijkste punten en overwegingen samengevat.

• In zienswijzen is aangegeven dat de huidige eigenaren hun percelen al natuurvriendelijk beheren en dat een bestemmingswijziging daarom niet noodzakelijk is. Uitgangspunt voor het Projectbesluit is echter dat de Natura 2000-doelstellingen duurzaam worden geborgd, ook bij eventuele toekomstige eigendomsoverdracht. Dit staat los van het huidige feitelijke gebruik door de eigenaar. De huidige agrarische bestemming laat bemesting toe. Om de huidige waardevolle situatie verder te verbeteren en voor de toekomst te borgen, is een bestemmingswijziging naar functie natuur noodzakelijk.
• In meerdere zienswijzen is verzocht om de natuuropgave niet op de betreffende percelen maar elders te realiseren. Het plangebied is nodig om de natuurdoeltypen te kunnen realiseren. Alternatieve locaties voor de beoogde natuurdoeltypen binnen het 'Uitwerkingsgebied ontwikkelopgave Natura 2000' in de Overijsselse IJsseluiterwaarden zijn niet beschikbaar, omdat ook daar maatregelen worden uitgevoerd om Natura 2000-doelstellingen te realiseren.
• In zienswijzen zijn zorgen geuit over de haalbaarheid van de beoogde natuurtypes en de onderbouwing van de maatregelen. Het Projectbesluit is gebaseerd op specialistisch bodem- en vegetatieonderzoek. Daaruit blijkt dat maatregelen, zoals plaatselijk afgraven, noodzakelijk zijn om de uitgangssituatie geschikt te maken voor duurzame natuurontwikkeling en daarmee te voldoen aan de wettelijke Natura 2000-verplichting. De ontwikkeling van het gebied wordt nauwkeurig gemonitord. Mocht blijken dat de natuurtypen zich anders ontwikkelen dan op basis van de huidige kennis wordt verwacht, dan wordt het beheer daarop aangepast.
• Er zijn vragen gesteld over de wijze en continuïteit van beheer. Het beheer wordt niet vastgelegd in het Projectbesluit, maar in afzonderlijke afspraken tussen de provincie, eigenaren en beheerders. In een bijlage van het Projectbesluit, het Eigendom-, beheer- en onderhoudsplan, wordt beschreven hoe beheer structureel wordt uitgevoerd en geborgd.
• Er is in meerdere zienswijzen aangegeven dat belanghebbenden zich in het participatieproces onvoldoende gehoord hebben gevoeld. Sinds 2021 is een uitgebreid gebiedsproces doorlopen met, onder meer, bijeenkomsten, huisbezoeken en veldbezoeken. Binnen de kaders van de Natura 2000-opgave zijn diverse wensen en aandachtspunten van eigenaren meegenomen in de planuitwerking. Niet alle voorstellen konden worden overgenomen omdat deze niet verenigbaar waren met de wettelijke verplichtingen. Dit kan tot teleurstelling leiden. Er is een zorgvuldige afweging van belangen toegepast.
• Tot slot is aandacht gevraagd voor de gevolgen voor de agrarische bedrijfsvoering en de mogelijkheid tot verplaatsing. Wij erkennen dat de omzetting van landbouwgrond naar natuur gevolgen heeft. In overleg met de betreffende eigenaar wordt gezocht naar een passende oplossing binnen de geldende juridische kaders.

6.1.4 Vervolgprocedure

Na vaststelling van het definitieve Projectbesluit ligt het voor zes weken ter inzage. In deze periode kan beroep en/of een voorlopige voorziening bij de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State ingediend worden. De Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State zal vervolgens een uitspraak doen op het eventuele beroep en/of de voorlopige voorziening.

6.2 Economische uitvoerbaarheid

6.2.1 Grondexploitatie

De Omgevingswet bepaalt dat in bepaalde gevallen ook een exploitatieplan vastgesteld moet worden. In dit projectbesluit is geen sprake van een bouwplan, waarvoor een exploitatieplan vereist is.

6.2.2 Grondverwerving

De te ontwikkelen terreinen in het besluitgebied Fortmond-Duursche Waarden zijn deels eigendom van Staatsbosbeheer, maar er zijn ook delen van het besluitgebied in eigendom van particulieren of agrarische bedrijven. De percelen direct langs de IJssel (KRW) zijn/ worden onderdeel van Rijkswaterstaat of blijven in eigendom van de huidige eigenaar.

Voor het natuurherstel in Natura 2000 gebieden is een inrichtingsplan opgesteld, die als bijlage 1 bij de regels is gevoegd. Het is belangrijk dat de grond waarop deze inrichting en het daaropvolgende beheer plaats moet vinden tijdig beschikbaar komt.

Ten behoeve van de realisering van de functies en het bereiken van de doelen is het belangrijk dat de grond beschikbaar komt voor de noodzakelijke inrichting en het na de inrichting te voeren beheer.

De projectleider van het gebiedsproces zorgt ervoor dat de grondeigenaar goed geïnformeerd is over de uit te voeren inrichtingsmaatregelen, de effecten op de eigendom en de mogelijke onderzoeken die zijn uitgevoerd. Vaak vinden er ook keukentafelgesprekken plaats. De wijze waarop communicatie en participatie heeft plaatsgevonden in dit gebiedsproces, is in paragraaf 6.1.2 beschreven.

De provincie overlegt in een vroegtijdig stadium met de meeste eigenaren (en eventueel gebruikers) van de gronden waar inrichtingsmaatregelen worden getroffen of waar sprake is van een zodanig gewijzigde functie dat het huidig gebruik, ook met een bepaalde aanpassing, niet meer mogelijk is. Daarnaast overlegt de provincie ook met eigenaren rondom het gebied, die beperkingen zullen ervaren door de wijziging van de functie en de wijziging van de inrichting, bijvoorbeeld als er sprake is van vernatting. Deze gesprekken zijn al gestart ver voor de terinzagelegging van het ontwerp van het projectbesluit.

De provincie probeert op minnelijke wijze tot een passende afspraak te komen met de eigenaren. Deze passende afspraak kan inhouden dat er tussen de provincie en de eigenaar de afspraak wordt gemaakt dat de eigenaar meewerkt aan het inrichten van zijn grond. Onderdeel van deze afspraak is dat de eigenaar naderhand het beheer voor zijn rekening neemt. De eigenaar wordt bij het maken van de afspraak gecompenseerd voor optredende schade. Afhankelijk van de beschikbaarheid van compensatiegrond kunnen gronden ook geruild worden. De provincie verkrijgt de gronden binnen het Inrichtingsplan en de eigenaar verkrijgt buiten het plan gronden ten behoeve van zijn agrarische bedrijfsvoering, al dan niet met een aanvullende compensatie voor de resterende schade. Een andere optie is dat de eigenaar zijn grond verkoopt aan de provincie. Welke oplossing de juiste is, bepaalt de provincie na overleg met de eigenaren.

De inrichtingsmaatregelen, maar ook de wijziging van gebruik op basis van de functie en het inrichtingsplan, zijn niet vrijblijvend. Wanneer het niet lukt om er minnelijk (vrijwillig) met de eigenaar uit te komen, wordt er een dwingend instrument ingezet. De manier waarop dat gebeurt is afhankelijk van de zwaarte van de inrichtingsmaatregelen, de aard van deze maatregelen en de (on)mogelijkheden om de gronden effectief te blijven inzetten voor landbouwkundig gebruik.

De provincie kan daarbij drie instrumenten inzetten:

• de provincie kan handhaven op grond van de Omgevingswet;
• de provincie kan een gedoogplicht op grond van de Omgevingswet opleggen voor het uitvoeren van maatregelen op basis van het Inrichtingsplan en projectbesluit;
• de provincie kan in gevallen waarbij de grond niet meer effectief in te zetten is voor landbouwkundig gebruik onteigening toepassen.

Hiervoor wordt gebruik gemaakt van een grondstrategie, die voor de provincie is vastgelegd in de Nota Grondbeleid 2022.

De hoogte van de vergoeding

De hoogte van de schadevergoeding is afhankelijk van het type maatregel dat getroffen wordt en de effecten daarvan, de bestemming en ook van de wettelijke basis. De hoogte van de schadevergoeding wordt bepaald aan de hand van twee wettelijke regelingen.

De beleidsregel nadeelcompensatie Overijssel 2024 in combinatie met de Omgevingswet. Deze regeling wordt toegepast in die gevallen dat sprake is van een gewijzigde bestemming of beperkingen die handhaafbaar zijn of indien de provincie een gedoogplicht oplegt.

Onteigening op basis van de Omgevingswet. Deze regeling wordt toegepast in die gevallen als sprake is van een andere bestemming of waarbij de inrichtingsmaatregelen fors ingrijpen op de gebruiksmogelijkheden en in redelijkheid geen mogelijkheid meer is voor agrarische bedrijfsvoering.

Wie bepaalt welk schadevergoedingsinstrument van toepassing is en de hoogte van de schade?

De provincie heeft onafhankelijke gecertificeerde rentmeesters/taxateurs geworven. Deze krijgen de opdracht om met de eigenaar contact op te nemen met als doel de verwachte schade vooraf te vergoeden en daarmee de gronden beschikbaar te krijgen voor het treffen van inrichtingsmaatregelen en de instandhouding te waarborgen.

Het begint vaak met en gesprek aan de keukentafel van de eigenaar waarbij de rentmeester het hoe en waarom van zijn komst uitlegt. De rentmeester beoordeelt welk schadevergoedingsinstrument van toepassing is en taxeert de verwachte schade. Hij neemt daarbij alle beschikbare inhoudelijke informatie over de maatregelen en de effecten daarvan mee in zijn taxatie. Aan de eigenaar wordt geadviseerd om zich te laten bijstaan door een eigen deskundige die goed thuis is in schadevergoedingen en die namens de eigenaar optreedt.

6.2.3 Schade

Mocht sprake zijn van eventuele (op grond van relevante regelgeving vergoedbare) schade dan zal deze eventuele schade vergoed worden door de provincie. Hiervoor is een schadeloket bij de provincie ingesteld.

6.2.4 Financiering

Provinciale Staten van Overijssel hebben 23 april 2014 (nr. PS/2014/62) budget ter hoogte van €785 miljoen beschikbaar gesteld voor de Ontwikkelopgave Natura 2000. De financiële haalbaarheid is onderbouwd in het statenvoorstel. Uit deze onderbouwing blijkt dat de opgaven haalbaar zijn met de begrote budgetten. In de programma-administratie zal per gebied en per deelgebied het begrote budget worden aangegeven. Daarnaast zijn in het statenvoorstel spelregels opgenomen om een verantwoorde besteding van het geld te garanderen. Tevens kunnen Gedeputeerde Staten flexibel omgaan met budgetten - zoals het verevenen van de gebieden - zo lang zij binnen het totale budget blijven.

6.2.5 Monitoring, toezicht en handhaving

Dit projectbesluit richt zich op het herstel, behoud en ontwikkeling van het Natura 2000-gebied en de bijbehorende instandhoudingsdoelstellingen. Echter, de ontwikkeling van natuur is grillig en afhankelijk van (veranderende) situaties ter plaatse. Met monitoring wordt gevolgd of de instandhoudingsmaatregelen het gewenste resultaat opleveren en of veranderingen in het gebied of het gebruik in en om het gebied effect hebben op het realiseren van de doelen.

Na de inrichtingsmaatregelen is regulier beheer, overgangsbeheer en aanvullend beheer nodig dat de ontwikkeling van het beoogde habitattype mogelijk maakt. Conform de beleidsrichtlijn Overgangsbeheer van de provincie Overijssel (2021) is het overgangsbeheer in maximaal drie periodes opgedeeld (1-3 jaar, 3-6 jaar en indien nodig 6-9 jaar). Na elke 3 jaar wordt gemonitord welk beheer er in de volgende periode nodig is. Het beheer en onderhoud is per perceel beschreven in het Eigendom, beheer en onderhoudsplan (EBO-plan).

Het beoogde habitattype zal na succesvolle inrichtingsmaatregelen en na succesvol, meerjarig beheer of overgangsbeheer gerealiseerd worden. Die vaststelling hiervan wordt gebaseerd op monitoring van de dan aanwezige vegetatie. Het hierbij uiteindelijk beoogde SNL beheerpakket (gekoppeld aan het beoogde habitattype Natura 2000) is in tabellen en kaarten weergegeven als “ambitietype NNN” (zie bijlage 1 van het Inrichtingsplan).

Toezicht en handhaving

De omgevingswet biedt het kader voor toezicht en handhaving in relatie tot de Natura 2000-beheerplannen (gebiedscontrole, naleving vergunningen etc.). Adequaat toezicht en handhaving zijn nodig voor een goede naleving en dus voor een goede uitvoering van de Wet. Toezicht en handhaving zien toe op de controle op de naleving van vergunningen en op het opsporen van en optreden (in het veld) tegen overtredingen van een aantal artikelen van de Wet. De Wet biedt het bevoegd gezag ook de mogelijkheid maatregelen te nemen ter voorkoming van schade aan natuurwaarden in een Natura 2000-gebied. Zo kan het bevoegd gezag verleende vergunningen intrekken of wijzigen als de situatie daartoe noopt. Het bevoegd gezag kan als dat nodig is ook besluiten de toegang tot een beschermd gebied te beperken.

Op basis van de landelijk ontwikkelde en vastgestelde 'Handreiking handhavingsplan Natura 2000' (IPO, 2013xiv) worden toezicht en handhaving nader uitgewerkt in toezichts- en handhavingsplannen voor de Natura 2000-beheerplannen en handhavingsuitvoeringsprogramma's.

Bij het opstellen van het handhavingsplan wordt samengewerkt met de partijen die een taak hebben op dit gebied (zoals de terreinbeherende organisaties). Gelet op bovenstaande kan geconcludeerd worden dat met behulp van monitoring, toezicht en handhaving de natuurdoelen van het Natura 2000-gebied "IJsseluiterwaarden" zullen worden gehaald.