Structuurvisie cultuurhistorie Bronckhorst    

Structuurvisie cultuurhistorie Bronckhorst     

Hoofdstuk 1 Inleiding     

1.1 Aanleiding     

De rijkdom aan erfgoed en cultuurhistorie is één van de kernkwaliteiten van de gemeente Bronckhorst. De gemeente wil samen met burgers, ondernemers en organisaties werken aan het versterken en doorontwikkelen van deze kwaliteiten. Daarom heeft de gemeente Bronckhorst samen met het Gelders Genootschap een cultuurhistorische gebiedsbeschrijving en SWOT-analyse opgesteld.

In het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) is vastgelegd dat in de ruimtelijke ordening "rekening wordt gehouden met aanwezige cultuurhistorische waarden en in de grond aanwezige of te verwachten monumenten". Omdat de gemeente Bronckhorst een groot belang hecht aan de bijdrage van cultuurhistorie aan de ruimtelijke kwaliteit in de gemeente, kiest de gemeente ervoor al in een thematische structuurvisie specifieke aandacht te geven aan cultuurhistorie. Bij de onderbouwing van de omgang met cultuurhistorische waarden in een bestemmingsplan kan vervolgens input gevonden worden in de structuurvisie.

In onderliggende thematische structuurvisie worden de cultuurhistorische kenmerken en kansen verankerd.

1.2 Cultuurhistorie in de ruimtelijke ordening     

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft een handreiking opgesteld met aanwijzingen en aanbevelingen voor 'Cultuurhistorisch onderzoek in de vormgeving van de ruimtelijke ordening' (2013).

Overheden hebben verschillende instrumenten tot hun beschikking om cultuurhistorie een plaats te geven in de ruimtelijke ordening. Een van die instrumenten is de structuurvisie. Deze bevat uitgangspunten voor het ruimtelijk beleid en geeft een blik op voorziene ruimtelijke ontwikkelingen. In een structuurvisie kan de gemeente zodoende ook aangeven welke cultuurhistorische waarden zij belangrijk vindt en op welke wijze deze een plek krijgen in de ruimtelijke ordening. Een structuurvisie kan tevens adviezen bevatten voor de zorg voor de cultuurhistorische kenmerken.

Met de invulling van deze structuurvisie geven wij uitvoering aan de aanwijzingen en de aanbevelingen zoals die zijn verwoord in de handreiking van de Rijksdienst.

1.3 Doel en totstandkoming structuurvisie     

De thematische Structuurvisie cultuurhistorie Bronckhorst is een visie op de omgang met cultuurhistorische kenmerken en kansen in de gemeente Bronckhorst. De structuurvisie geldt voor het gehele gemeentelijk grondgebied en heeft een plantermijn van tien jaar met een doorkijk voor de langere termijn.

De structuurvisie is tot stand gekomen in nauwe samenwerking tussen de gemeente Bronckhorst, het Gelders Genootschap en Royal HaskoningDHV. De cultuurhistorische gebiedsbeschrijving en de SWOT-analyse vormen de input voor de structuurvisie.

Aan de totstandkoming van de gebiedsbeschrijving en de SWOT-analyse is een intensief traject voorafgegaan. Een klankbordgroep en deskundigen hebben meegekeken in de totstandkoming van de stukken. De klankbordgroep bestond uit vertegenwoordigers van de verschillende oudheidkundige verenigingen in de gemeente en afgevaardigden van de monumentencommissie.

Op 25 oktober 2012 heeft de gemeenteraad de integrale Structuurvisie Bronckhorst vastgesteld. Deze visie heeft betrekking op ruimtelijke ontwikkelingen in relatie tot diverse thema's. Het thema cultuurhistorie ontbreek in deze visie. De Structuurvisie cultuurhistorie is, in aanvulling op de integrale visie, een thematische visie op ruimtelijke ontwikkelingen ten aanzien van het aspect cultuurhistorie. Bij ruimtelijke ontwikkelingen wordt aan het beleid uit beide structuurvisies getoetst en vindt een integrale afweging plaats van alle relevante omgevingsaspecten.

1.4 M.e.r.-plicht     

Voor ruimtelijke plannen die activiteiten mogelijk maken die volgens het Besluit milieueffectrapportage (Besluit m.e.r.), m.e.r.-plichtig of m.e.r.-beoordelingsplichtig zijn, is een plan-m.e.r. verplicht. Deze structuurvisie is niet kaderstellend voor het mogelijk maken van dergelijke activiteiten. Het uitvoeren van een plan-m.e.r. is dan ook niet noodzakelijk.

1.5 Leeswijzer     

Aan deze structuurvisie ligt een cultuurhistorische gebiedsbeschrijving ten grondslag. Deze wordt in hoofdstuk 2 kort beschreven. Dit hoofdstuk geeft tevens een SWOT-analyse en gaat in op de manier waarop van gebiedsbeschrijving naar structuurvisie is gewerkt. In hoofdstuk 3 wordt de visie op cultuurhistorie in de gemeente Bronckhorst gegeven. Hoofdstuk 4 gaat dieper op deze visie in door een beschrijving te geven van de verschillende gedefinieerde deelgebieden in de gemeente. In hoofdstuk 5 worden de bijzondere cultuurhistorische ensembles en hotspots beschreven. Ter afsluiting geeft hoofdstuk 6 inzicht in de wijze van uitvoeren.

Hoofdstuk 2 Van gebiedsbeschrijving naar structuurvisie     

2.1 Gebiedsbeschrijving     

Het landschap zoals we dat vandaag de dag ervaren, zien en interpreteren is een samenhang van moderne ontwikkelingen en een fysieke nalatenschap van onze voorouders; ons erfgoed. Erfgoed is belangrijk, omdat mensen zich door herinneringen en verhalen verbonden voelen met de omgeving. In het rijks-, provinciaal en gemeentelijk beleid wordt ook steeds meer belang gehecht aan cultuurhistorie. Daarom heeft het Gelders Genootschap een cultuurhistorische gebiedsbeschrijving van de gemeente Bronckhorst gemaakt. De gebiedsbeschrijving is de eerste stap op weg naar de thematische structuurvisie en dient als achtergrond en inspiratie hiervoor. In deze paragraaf wordt een beknopte beschrijving gegeven van wat er in de gebiedsbeschrijving Bronckhorst aan bod komt. De gebiedsbeschrijving zelf is te vinden in Bijlage 1.

De gebiedsbeschrijving geeft allereerst een beknopte algemene chronologische beschrijving van de Nederlandse geschiedenis en de geschiedenis van Bronckhorst in het bijzonder. Daarna volgt een geografische beschrijving van de Bronckhorster landschapstypen: IJsselland, Broekland, Oud cultuurland, Landgoedland en Velden. De verschillende kenmerken van de landschapstypen bieden aanknopingspunten voor het opstellen van ruimtelijk beleid en het inpassen van ruimtelijke ontwikkelingen. Tevens wordt de cultuurhistorie thematisch beschreven. De thema's die behandeld worden zijn: grootgrondbezit, infrastructuur, middelen van bestaan, bebouwing en mystieke plekken.

 

Vanuit de verschillende invalshoeken wordt duidelijk welke plekken en grotere gebieden vanuit cultuurhistorisch oogpunt karakteristiek zijn voor de gemeente. De gebiedsbeschrijving geeft een selectie van ensembles en hotspots in de gemeente Bronckhorst. Deze ensembles en hotspots zijn fysieke sporen van het overkoepelende historische verhaal. Bij de selectie is gelet op de criteria kenmerkend, herkenbaar, gaaf, samenhangend, zeldzaam en authentiek.

Ensembles

De volgende ensembles zijn te herkennen in de gemeente Bronckhorst:

De stad Bronkhorst

De oude bebouwing en het ontbreken van recente nieuwbouw versterken de herkenbaarheid van dit middeleeuwse kasteeldorp aan de IJssel.

Rivierduin bij Rha

De cultuurhistorische waarde van het rivierduin bij Rha is voornamelijk gebaseerd op de landschappelijke ligging, de wegenpatronen en de agrarische bebouwing.

Kerkcomplex Vierakker

Het kerkcomplex heeft een hoge cultuurhistorische waarde vanwege de ligging, de fraaie architectuur, het authentieke interieur en de band met het naastgelegen 't Suideras.

Het stroomkanaal van Hackfort en het verdeelwerk 't Groene kanaal

Het watererfgoed zoals sluizen, stuwen, verdeelwerken, kanalen en gemalen laat zien hoe men, na de wederopbouw, omging met oplossingen voor mogelijke calamiteiten.

Langs de Hessenweg bij Hummelo

De Hessenweg in de gemeente Bronckhorst valt onder de rubriek zeldzaam vanwege haar gaafheid en herkenbaarheid. De lokale volksverhalen over de oude handelsroute getuigen van een langdurige belangstelling voor deze plek.

Enghuizen

Huize Enghuizen is er niet meer, maar door een aantal voormalige pachtboerderijen, het koetshuis en de oranjerie is dit ensemble een cultuurhistorisch hoogtepunt.

Kasteeldorp Laag-Keppel

Laag-Keppel heeft een hoge cultuurhistorische waarde omdat het nederzettingstype ´kasteeldorp´ hier herkenbaar is in landschappelijke ligging, bebouwing en wegenpatronen.

De Heidehoek

De Heidehoek heeft een hoge cultuurhistorische waarde vanwege de herkenbaarheid en gaafheid van een karakteristieke agrarische Achterhoekse buurtschap.

Halse Rug - Aaltense weg

De Aaltense weg, die vroeger een hessenweg was, volgt de noordelijke rand van de Halse Rug, die nog goed herkenbaar is in het landschap. Het voormalig verkeersknooppunt bij de Oude Landeweer en de voormalige herberg Quatre Bras maken dit ensemble een waardevol cultuurhistorisch erfgoed.

Wolfersveen

Dit ensemble kenmerkt zich door de rechte strakke lijnen die de tijdgeest van de grote ontginningen duidelijk laat doorklinken.

Hotspots

De volgende hotspots in de gemeente Bronckhorst worden genoemd:

- inlaatsluis IJssellinie bij Baak-Olburgen

- arbeiderswoningen in Steenderen

- het Hengelse zand bij Hengelo

- het kampenlandschap bij Linde

- kastelen, landgoederen en buitenplaatsen

- De Leuke bij Vorden

- de boerderijen van landgoed Hackfort

- Voor-Drempt

- gemaal Grote Beek

In het laatste hoofdstuk van de gebiedsbeschrijving wordt verder ingegaan op de mogelijkheden die de cultuurhistorische waarden bieden met het oog op de toekomst.

2.2 SWOT-analyse     

Naar aanleiding van de gebiedsbeschrijving (zie paragraaf 2.1) is een SWOT-analyse opgesteld. In de SWOT-analyse worden kansen en bedreigingen voor de cultuurhistorische kenmerken onderscheiden. De SWOT-analyse is te vinden in Bijlage 2.

Wil de gemeente met de beperkte middelen die er op het moment zijn goede invulling geven aan haar regierol, dan verdienen de volgende kansen de meeste aandacht:

  1. Zorg voor goede communicatie op het gebied van de erfgoedzorg binnen de muren van het gemeentehuis.
  2. Ga partnerschappen aan met belangrijke partijen (corporaties, beheersorganisaties, vrijwilligersorganisaties) om de verantwoordelijkheid voor erfgoedzorg te delen.
  3. Onderzoek, bij voorkeur in regioverband, de mogelijkheden om de twee belangrijke groeisectoren in de krimpende regio (recreatie en toerisme en de zorg) goed te kunnen ondersteunen.

Sterk Zwak
- natuurlijk draagvlak voor cultuurhistorie en erfgoedzorg;

- grote landschappelijke variatie met veel gave cultuurhistorie;

- een groot, ambitieus landschapsontwikkelingsplan;

- erkenning dat er sprake van krimp is en als trend niet kan worden gestopt;

- MIP-lijsten zijn opgenomen in het bestemmingsplan;

- gemeentelijke communicatie is verbeterd en stelt de vragen van de burger meer centraal.

- bestemmingsplannen zijn nauwelijks cultuurhistorisch onderbouwd;

- recreatie- en toerismebeleid kan concreter op het gebied van cultuurhistorie;

- ambtenaren cultuurhistorie worden nog lang niet altijd bij relevante ruimtelijke initiatieven of processen betrokken;

- karakterloze of anonieme plekken bij doorgaande wegen schetsen verkeerd beeld achterland.
Kans Bedreiging
- grote landschappelijke variatie biedt veel mogelijkheden voor toestaan verschillende typen ontwikkelingen in gemeente als geheel;

- door versterken routenetwerk cultuurhistorisch

ondernemerschap aanmoedigen;

- landgoederenlandschap heeft veel potentieel op het gebied van recreatie en toerisme;

- met woningcorporatie werken aan in stand houden kwaliteit wederopbouwwijken;

- werken met behoud van erfgoed werkt waardeverhogend voor de gebouwde omgeving;

- herbestemming voorkomt leegstand en maakt nieuwbouw overbodig;

- maak met een kosten-batenanalyse duidelijk wanneer en hoe investeren in erfgoed zinnig is;

- provinciale en rijksregelingen kunnen initiatiefnemers ondersteunen;

- landschapsonderhoud ligt niet meer als vanzelf in handen van agrariërs;

- zorgdienstverlening is een groeisector en leunt zwaar op de kwaliteit van de omgeving.

- voorgenomen versobering kwaliteit openbare ruimte, omdat de mogelijkheid tot maatwerk ontnomen wordt;

- bezuinigingen op cultuur gaan ten koste van cultuurprojecten met een erfgoedcomponent;

- ongeleid ruimte bieden voor agrarische schaalvergroting kan tot landschappelijke verarming leiden;

- landschapsonderhoud ligt niet meer als vanzelf in handen van agrariërs;

- ontwikkeling van grote gebouwen langs doorgaande wegen, zonder dat de gebouwen onderling samenhang vertonen;

- bezuinigingen gaan ten koste van kwaliteit en eigenheid.

2.3 Van Gebiedsbeschrijving en SWOT-analyse naar structuurvisie     

De gebiedsbeschrijving geeft de huidige cultuurhistorische kwaliteiten weer, de SWOT-analyse de kansen en bedreigingen voor de toekomst. In de structuurvisie komen de huidige situatie en de kansen/bedreigingen samen in een visie op de omgang met cultuurhistorie in de toekomst.

Hoofdstuk 3 De visie     

De gemeente Bronckhorst is rijk aan cultuurhistorie. Een rijkdom die voor iedereen beschikbaar is, omdat deze gewoon buiten in het landschap ligt. De cultuurhistorie kan voor de gemeente en haar bewoners een schatkist zijn: het levert een schat aan informatie en inspiratie en kan ook een bron van inkomsten zijn. Een aantrekkelijk en interessant landschap trekt namelijk recreanten, wat goed is voor de lokale economie. Ook kan de kwaliteit van de omgeving een belangrijke factor zijn bij de vestiging van bedrijven, ondernemingen of winkels of bij de keuze voor een woonplaats. Het is daarom van belang dat de cultuurhistorische schatkist bewaakt wordt, maar vooral ook goed gebruikt wordt. Cultuurhistorische elementen en structuren hoeven namelijk niet altijd precies zo bewaard te blijven als ze nu zijn. Juist nieuwe ontwikkelingen kunnen, als ze geïnspireerd zijn op de cultuurhistorie, kwaliteit toevoegen. Deze structuurvisie geeft hiervoor een leidraad en inspiratie.

De structuurvisie met de visiekaart (zie afbeelding 3.1) maakt onderscheid in verschillende soorten gebieden: cultuurhistorisch vrije gebieden, kansgebieden en topgebieden. De grens tussen deze gebieden is indicatief op de visiekaart aangegeven: het is een geleidelijke overgang en geen scherpe grens. Per gebied is de koers voor de omgang met cultuurhistorie beschreven in hoofdstuk 4, waarbij de mate van kwetsbaarheid en het karakter van de aanwezige cultuurhistorie mede bepalend zijn voor de koers. Zo is er voldoende aandacht voor de kwetsbare cultuurhistorie, terwijl er ook volop ruimte blijft voor ontwikkelingen. Op de structuurvisiekaart zijn ook de cultuurhistorische structuren en elementen aangegeven die de gemeente van belang vindt. Bijvoorbeeld hessenwegen, spoorlijnen, beken en waterlopen, kastelen en landgoederen, gemalen en bijzondere gebouwen. Deze worden in hoofdstuk 5 kort toegelicht. In de ondergrond van de structuurvisiekaart zijn tenslotte nog de ontginningsstructuren herkenbaar, die het landschap zijn specifieke verschijningsvorm en karakter geven. In de inspiratiekaarten behorende bij hoofdstuk 4 worden voorbeelden gegeven over hoe deze structuren kwaliteit kunnen geven aan ontwikkelingen. Deze inspiratiekaarten dienen ter voorbeeld en hebben geen dwingende werking.

verplicht

Afbeelding 3.1 Visiekaart

Hoofdstuk 4 Koers per deelgebied     

4.1 Cultuurhistorisch vrije gebieden     

Geen leidraad vanuit cultuurhistorie voor ontwikkelingen.

Cultuurhistorie als vrije inspiratie.

Gemeente vraagt niets en biedt enthousiasme en welwillendheid.

Gebiedsbeschrijving

In de cultuurhistorisch vrije gebieden vindt de gemeente het niet nodig om de cultuurhistorie sturend te laten zijn bij ontwikkelingen. Dit wil niet zeggen dat er geen cultuurhistorie aanwezig is of dat deze minder waardevol is. Cultuurhistorie in deze gebieden is echter minder kwetsbaar en/of heeft minder samenhang met de omgeving dan in andere gebieden. Voorbeelden zijn heide- of bosgebieden die cultuurhistorisch verwijzen naar de woeste gronden uit de 19e eeuw of de ontginningen uit het begin van de 20e eeuw, maar die door natuurbeleid en –ontwikkeling in stand gehouden worden en daardoor minder kwetsbaar zijn. Ander voorbeeld is een enkel historisch waardevol gebouw in een omgeving die inmiddels zodanig veranderd is, dat deze omgeving geen cultuurhistorische betekenis meer heeft.

Ontwikkelrichting 

Vanuit cultuurhistorie is er geen leidraad voor ontwikkelingen in deze gebieden. Dat neemt niet weg dat aanwezige cultuurhistorische elementen ter inspiratie kunnen dienen bij ontwikkelingen. Cultuurhistorie draagt immers bij aan de beleving, en dus aan de leefbaarheid en de aantrekkingskracht voor recreanten. Er worden vanuit cultuurhistorie geen specifieke eisen gesteld aan ontwikkelingen in deze gebieden.

Rol van de gemeente

De gemeente Bronckhorst stuurt in deze gebieden niet op cultuurhistorische kwaliteit. Zij vraagt van initiatiefnemers niets op het gebied van cultuurhistorie, maar staat wel enthousiast en welwillend ten opzichte van initiatieven die de cultuurhistorie versterken. De gemeente laat initiatiefnemers vrij om cultuurhistorische kenmerken te benutten op de manier die zij zelf het meest geschikt vinden. De gebiedsbeschrijving Bronckhorst (Bijlage 1) biedt hiervoor inspiratie.

4.2 Cultuurhistorische kansgebieden     

Cultuurhistorie als kans en inspirerende leidraad.

Cultuurhistorie levert een bijdrage aan ontwikkelingen en de ontwikkelingen versterken de cultuurhistorie.

Gemeente faciliteert en inspireert.

Gebiedsbeschrijving

In de cultuurhistorische kansgebieden zijn cultuurhistorische elementen en structuren te vinden uit verschillende periodes, zoals eeuwenoude kastelen of landgoederen, het kampenlandschap dat is ontstaan in de middeleeuwen, hessenwegen uit de 17e en 18e eeuw en jonge ontginningen zoals het Wolfersveen. Deze elementen en structuren zijn waardevol, maar hebben een minder sterke samenhang of zijn minder kwetsbaar dan in de topgebieden.

Ontwikkelrichting

In deze gebieden is cultuurhistorie een inspirerende leidraad, en biedt het volop kansen voor ontwikkelingen met kwaliteit. De cultuurhistorische hoofdstructuur, die vaak bestaat uit wegen, waterlopen en beplantingen, is de structuur waaraan ontwikkelingen worden opgehangen. Zo is het bijvoorbeeld in het essen- en kampenlandschap van belang dat bebouwing en nieuwe beplantingen een plek krijgen in de rand van de es of de kamp, die zelf open blijft. In de jonge ontginningen zijn de rechte wegen en waterlopen de structuur waarin ontwikkelingen worden ingepast. Ontwikkelingen kunnen zo de cultuurhistorische structuren versterken, waardoor de omgeving aantrekkelijker wordt. De schaal van het landschap, die per gebied verschillend is, bepaalt welke functie waar past. Zo past grootschalige landbouw prima in de grootschalige jonge ontginningen, terwijl een halfopen landschap een goede plek kan zijn voor een camping of recreatieve voorziening. Op de visiekaart (afbeelding 3.1) zijn de belangrijkste cultuurhistorische structuren en elementen aangegeven. De inspiratiekaarten (zie Bijlage 3) geven een nadere toelichting per gebied en dragen voorbeelden van kansrijke ontwikkelingen aan.

Rol van de gemeente

De gemeente Bronckhorst heeft een faciliterende rol bij ontwikkelingen in deze gebieden. De gemeente denkt mee, brengt partijen bij elkaar, verbindt ideeën, helpt spin-off te creëren en maakt aan initiatiefnemers duidelijk welke voordelen de cultuurhistorie biedt. Dit zijn zowel kwalitatieve als financiële voordelen. Want een aantrekkelijke, betekenisvolle omgeving kan ook geld opleveren: als vestigingsplaats voor ondernemingen, als woonplaats of door inkomsten vanuit recreatie. Informatie en inspiratie is te vinden in de gebiedsbeschrijving Bronckhorst en in de inspiratiekaarten (Bijlage 3).

4.3 Cultuurhistorische topgebieden     

Cultuurhistorie als uitgangspunt.

Ontwikkeling versterkt cultuurhistorie.

Gemeente faciliteert, stimuleert en werkt mee.

Gebiedsbeschrijving

De cultuurhistorische topgebieden kenmerken zich door cultuurhistorische ensembles, waar ondergrond, infrastructuur, bebouwing en beplanting één geheel vormen. Voorbeeld zijn de kastelen aan de Hackfortse Beek, de Hessenweg met bebouwing op de Halsche Rug of het dorp en kasteel Laag-Keppel aan de Oude IJssel. De cultuurhistorische elementen en structuren zijn nog gaaf en herkenbaar. Een aantal cultuurhistorische elementen is zeldzaam. Kenmerkend voor de topgebieden is dat de voorkomende elementen en de ensembles als geheel kwetsbaar zijn. In de topgebieden komen veel monumenten voor.

 

Ontwikkelrichting

In deze gebieden is de cultuurhistorie (mede) uitgangspunt voor ontwikkelingen. Dat wil niet zeggen dat er maar weinig ontwikkelingen mogelijk zijn, maar ontwikkelingen in de topgebieden worden gekoppeld aan de cultuurhistorische hoofdstructuur en elementen, waardoor deze versterkt worden of in ieder geval bewaard blijven. De visiekaart (afbeelding 3.1) geeft aan om welke cultuurhistorie het gaat. De inspiratiekaarten geven voorbeelden hoe om te gaan met deze cultuurhistorie. Deze inspiratiekaarten dienen ter voorbeeld en inspiratie en zijn geen blauwdruk. Ontwikkelingen die passen in de topgebieden zijn bijvoorbeeld herbestemming van gebouwen en bouwwerken, verbreding van de landbouw (landbouw met nevenfuncties) en kleinschalige en routegebonden recreatie. In de topgebieden is ook plek voor moderne architectuur, wanneer deze op een passende manier reageert op de cultuurhistorie. Uit ontwikkelingen in dit gebied blijkt dat we trots zijn op onze cultuurhistorie.

Rol van de gemeente

De gemeente Bronckhorst zal in deze gebieden optreden als een faciliterende gemeente die in co-creatie met initiatiefnemers werkt aan het versterken van de cultuurhistorie. Dit houdt in dat de gemeente ontwikkelingen in deze gebieden stimuleert en meedenkt over een goede invulling. Indien de gemeente een ontwikkeling als gewenst ziet, kan de initiatiefnemer rekenen op ambtelijke ondersteuning. De gemeente Bronckhorst helpt zoeken naar financieringsmiddelen, verbindt initiatieven, denkt mee bij de visievorming en brengt partijen bij elkaar.

4.4 Samenvatting koers per deelgebied     

De omgang met de hiervoor genoemde deelgebieden laat zich het beste als volgt samenvatten.

Deelgebied Vraagt Biedt
Cultuurhistorisch

vrij gebied

Niets Enthousiasme, glimlach, vriendelijkheid etc.
Cultuurhistorisch

kansgebied
Gebruik van cultuurhistorie als inspiratiebron Meewerkende, faciliterende opstelling van de gemeente



Een gemeente die meedenkt en helpt met oplossen

Cultuurhistorisch

topgebied
Gemotiveerd gebruik van cultuurhistorie als leidraad bij ontwikkelingen



Economisch perspectief en rendement bij ontwikkelingen
Verruiming van het RO-beleid voor herbestemming dat aanhaakt bij de objectbescherming



Ambtelijke capaciteit, indien mogelijk



Meezoeken naar subsidiemogelijkheden



Verbindende blik op ontwikkelingen



Inspanning in het kader van de cultuur- en erfgoedpacten

Hoofdstuk 5 Ensembles en hotspots     

De structuurvisiekaart in Hoofdstuk 3 geeft, behalve de drie soorten gebieden, ook cultuurhistorische ensembles en hotspots aan. Het gaat om cultuurhistorische structuren en elementen die op het schaalniveau van de gemeente van belang zijn. Ze geven karakter en kleur aan de deelgebieden en kunnen een belangrijke inspiratie of leidraad zijn voor ontwikkelingen. Hieronder worden de ensembles en hotspots kort toegelicht.

5.1 Ensemble     

Een ensemble is een verzameling van cultuurhistorische karakteristieken op één plek. Per ensemble is op de structuurvisiekaart aangegeven welke soorten karakteristieken bij elkaar komen. Het betreffen de karakteristieke thema's: grootgrondbezit, infrastructuur, middelen van bestaan, bebouwing en water en ondergrond. In paragraaf 5.1 van Bijlage 1: de gebiedsbeschrijving worden de verschillende ensembles beschreven.

5.1.1 Grootgrondbezit     

Grootgrondbezit heeft in de gemeente eeuwenlang een grote rol gespeeld. Dit is terug te zien aan de vele kastelen en landgoederen. Op de structuurvisiekaart zijn de zichtbare relicten aangegeven. Voor een toelichting op het thema grootgrondbezit en een beschrijving per element wordt verwezen naar paragraaf 4.1 van Bijlage 1: de gebiedsbeschrijving.

5.1.1.1 Kasteel     

De vele kastelen in de gemeente zijn een uiting van eeuwenlang grootgrondbezit. In de paragrafen 4.1.1 t/m 4.1.17 van Bijlage 1: de gebiedsbeschrijving worden de verschillende kastelen benoemd.

5.1.2 Infrastructuur     

In de gemeente liggen wegen die al eeuwen in gebruik zijn. Deze wegen zijn veelal opgenomen in het huidige wegennetwerk. Wegen zijn een belangrijk onderdeel van de cultuurhistorische structuur. Het gaat hierbij niet alleen om de lijnen, maar ook om ontmoetingsplekken die aan de wegen verbonden zijn, zoals pleisterplaatsen, tolhuizen of stationsgebouwen. Voor een toelichting op het thema infrastructuur wordt verwezen naar paragraaf 4.2 van Bijlage 1: de gebiedsbeschrijving.

5.1.2.1 Historische infrastructuur     

Een aantal hessenwegen (voormalige handelswegen) in de gemeente Bronckhorst vormen belangrijke structuren in de cultuurhistorische ensembles.

5.1.2.2 Historische spoorlijn     

De voormalige spoorlijn Doetinchem - Zelhem – Hengelo (Overijssel) is een nog duidelijk herkenbare cultuurhistorische structuur.

5.1.2.3 Watergang     

Verschillende beken in de gemeente dragen bij aan de cultuurhistorische structuren. Zij vormen een belangrijk deel van het landschap.

5.1.3 Middelen van bestaan     

Belangrijke middelen van bestaan waren - en zijn soms nog - landbouw, ijzerindustrie, leerlooierijen, zuivelfabrieken en aardappelfabrieken. Deze middelen van bestaan zijn nog zichtbaar in het gebied. Voor een toelichting op het thema middelen van bestaan wordt verwezen naar paragraaf 4.3 van Bijlage 1: de gebiedsbeschrijving.

5.1.4 Bebouwing     

In de gemeente komen allerlei karakteristieke gebouwen voor, zoals agrarische bebouwing, adellijke huizen, tolhuizen, religieuze bebouwing en coöperatiegebouwen. Voor een toelichting op het thema bebouwing wordt verwezen naar paragraaf 4.4 van Bijlage 1: de gebiedsbeschrijving.

5.1.4.1 Karakteristieke bebouwing     

De gemeente Bronckhorst kent een grote hoeveelheid aan karakteristieke gebouwen. De karakteristieke gebouwen zijn genoemd in Bijlage 1: de gebiedsbeschrijving, op de kaart met cultuurhistorische elementen op pagina 150/151.

5.1.5 Water en ondergrond     

Bodem en water zijn de basis waarop het landschap zich heeft ontwikkeld. Veel cultuurhistorische elementen en structuren hebben daarom een relatie met de ondergrond. Water speelt een belangrijke rol in de vorm van de (Oude) IJssel en de beken. Voor een beschrijving van ondergrond van de Bronckhorster landschappen wordt verwezen naar paragraaf 3.1 van Bijlage 1: de gebiedsbeschrijving.

5.2 Hotspot     

Een hotspot is een cultuurhistorisch waardevol en karakteristieke plek. Bronckhorst kent de volgende hotspots:

  1. Inlaatsluis IJssellinie bij Baak-Olburgen
  2. Arbeiderswoningen Steenderen
  3. Het Hengelse Zand bij Hengelo
  4. Kampenlandschap bij Linde
  5. Kastelen, Landgoederen en Buitenplaatsen
  6. De Leuke bij Vorden
  7. De boerderijen van landgoed Hackfort
  8. Voor-Drempt
  9. Gemaal Grote Beek

De hotspot 'Kastelen, Landgoederen en Buitenplaatsen' bestaat uit de volgende locaties:

  1. Voormalig kasteel Bronkhorst (kasteelheuvel)
  2. Huis Baak (kasteel en landgoed)
  3. 't Suideras (landgoed)
  4. Kasteel Hackfort (kasteel)
  5. Kasteel Vorden (kasteel en landgoed)
  6. Den Bramel (buitenplaats en landgoed; voormalig kasteel)
  7. Wientjesvoort (buitenplaats en landgoed)
  8. De Kieftskamp (landgoed)
  9. Onstein (buitenplaats en landgoed)
  10. 't Medler (buitenplaats en landgoed)
  11. De Wiersse (landgoed)
  12. De Wildenborch (buitenplaats)
  13. 't Zelle (buitenplaats)
  14. 't Kervel (buitenplaats)
  15. Enghuizen (buitenplaats, landgoed; voormalig kasteel)
  16. Kasteel Keppel (kasteel)
  17. Ulenpas (kasteel)

In paragraaf 5.2 van Bijlage 1 Gebiedsbeschrijving worden de verschillende hotspots beschreven.

Hoofdstuk 6 Zicht op uitvoering     

In deze structuurvisie zijn de belangrijkste keuzes ten aanzien van cultuurhistorie in de gemeente Bronckhorst beschreven. In dit hoofdstuk staat het zicht op de uitvoering centraal. Dit hoofdstuk geeft een indicatieve doorkijk naar een concrete uitvoering van deze structuurvisie.

De gemeente Bronckhorst gelooft in een krachtige samenleving die haar eigen verantwoordelijkheid neemt. Daarom wil de gemeente haar inwoners niet vermoeien met een veelheid aan regels en voorschriften. Deregulering en samen werken aan kansrijke initiatieven zijn het devies. Voor cultuurhistorie betekent dit, dat de gemeente niet wil beperken en voorschrijven, maar in co-creatie met initiatiefnemers wil werken aan concrete plannen. Daarvoor zijn een aantal instrumenten beschikbaar, die hieronder worden toegelicht.

6.1 Verankering in bestemmingsplannen     

In de toelichting van alle bestemmingsplannen dient aandacht te zijn voor cultuurhistorie. Ingegaan dient te worden op alle ruimtelijke aspecten en belangen, waaronder ook cultuurhistorie.

Voor de omgang met cultuurhistorie in de planregels en op de verbeelding van bestemmingsplannen acht de gemeente het niet noodzakelijk om specifieke regels ten aanzien van cultuurhistorie te stellen. Wel kan het wenselijk cq. noodzakelijk zijn om in specifieke situaties alsnog maatwerk te leveren en in die gevallen alsnog regels ten aanzien van cultuurhistorie op te nemen in het bestemmingsplan.

6.2 Ambtelijke ondersteuning     

Bij initiatieven die de cultuurhistorie versterken, stelt de gemeente ambtelijke capaciteit beschikbaar om te faciliteren, mee te denken, partijen te verbinden en mee te helpen zoeken naar financieringsmogelijkheden. De gemeente helpt initiatiefnemers om in contact te komen met andere ondernemers en instanties die een plan verder kunnen brengen. De mate en hoeveelheid van ondersteuning die wordt geboden is afhankelijk van de ambtelijke capaciteit die in onze gemeentelijke organisatie op dat moment voorhanden is. In hoofdstuk 4 staat aangegeven welke rol de gemeente op zich neemt in de cultuurhistorisch vrije gebieden, de kansgebieden en de topgebieden.

De gemeente draagt bij aan de versterking van cultuurhistorie in ontwikkelingen door vroegtijdig in overleg te treden met initiatiefnemers, een cultuurhistorisch vakberaad te organiseren, afstemming met buurgemeenten en de regio te zoeken, ambtenaren te scholen en dergelijke.

6.3 Flankerend beleid     

In flankerend beleid dient aandacht besteedt te worden aan cultuurhistorie. Aangegeven dient te worden hoe omgegaan wordt met cultuurhistorische elementen en ensembles. Waar mogelijk wordt aangegeven hoe de aanwezige elementen en ensembles benut kunnen worden. Te denken valt aan beleid voor toerisme en recreatie, zorg, vrijkomende agrarische bebouwing en plattelandsontwikkeling.

6.4 Communicatie     

De gemeente Bronckhorst vraagt speciale aandacht voor cultuurhistorie in de gemeente. Indien leuke en goede initiatieven zich aandienen helpt de gemeente met het betrekken van de pers.

6.5 Subsidies     

De gemeente helpt initiatiefnemers met het zoeken van subsidiemogelijkheden ten behoeve van projecten waarin speciale aandacht besteed wordt aan cultuurhistorie.